OSMANLI DÖNEMİ RODOSÇUK PARA VAKIFLARINDA MEVLİD-İ NEBÎ MERASİMLERİNE DAİR TAHSİSATLAR

Creative Commons License

Tuğrul M.

Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, cilt.7, sa.13, ss.69-88, 2025 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Müslüman Türklerin İslâm Peygamberi Hz. Muhammed’e duyduğu derin saygı ve sevginin en önemli tezahürlerinden biri olan mevlid merasimlerinin Osmanlı dönemi Rodosçuk özelinde nasıl tertip edildiğini detaylı bir şekilde ele almaktadır. Çalışma, özellikle vakıfların ve bu bağlamda para vakıflarının bu merasimlerin düzenlenmesindeki kritik rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda literatürde Osmanlı coğrafyasında ve Rodosçuk özelinde mevlid-i şerif merasimlerinin organizasyonunda para vakıflarının oynadığı rol hakkında çok sınırlı bir bilgi birikimi bulunmaktadır. Bu eksikliği gidermek çalışmanın temel hedeflerinden biridir. Araştırma kapsamında, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Milli Kütüphane Arşivleri’nde yer alan vakıf belgeleri titizlikle incelenmiş ve Rodosçuk’a ait vakıf dokümanları seçilerek analiz sürecine dâhil edilmiştir. Bu belgeler arasında para vakıflarını içeren kayıtlar seçilmiş ve transkript edilmiştir. Ardından, belgelerden elde edilen bilgiler analiz edilerek tablo ve grafiklerle görselleştirilmiştir. Bu görsel araçlar sayesinde, mevlid-i şerif merasimlerinde para vakıflarının organizasyonel ve finansal katkıları net bir şekilde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgular, para vakıflarının mevlid-i şerif merasimlerinin organizasyonunda yalnızca maddi destek sağlamakla kalmadığını, aynı zamanda bu etkinliklerin bir gelenek hâline gelerek günümüze ulaşmasında da belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Belgelerde, merasimlerin düzenleneceği mekanlardan hangi usullerle yapılacağına, merasim sırasında hangi dinî eserlerin veya ayetlerin kimler tarafından okunacağına ve katılımcılara ne tür ikramların yapılacağına kadar pek çok detaylı bilgi bulunmaktadır. Bu, Osmanlı toplumunun dinî ve sosyal yaşamında vakıfların ne denli merkezi bir rol oynadığını bir kez daha kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma, Osmanlı döneminde toplumsal uyumu ve dayanışmayı pekiştiren mevlid merasimlerinin şehirlerdeki etkilerini incelemekte ve bu merasimlerin tarihsel ve sosyo-kültürel değerine ışık tutmaktadır. Aynı zamanda bu inceleme, gelecekte benzer konular üzerine yapılacak çalışmalara bir model sunmayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla, çalışma yalnızca tarihsel bir perspektif sunmakla kalmamakta, aynı zamanda Osmanlı dönemi vakıf sisteminin işleyişine dair önemli ipuçları sunmaktadır.
This study thoroughly examines how Mevlid ceremonies, one of the most significant manifestations of the profound respect and love that Muslim Turks have for the Prophet Muhammad, were organized during the Ottoman period, with a particular focus on Rodosçuk. Specifically, it aims to investigate the critical role of waqfs, particularly cash waqfs, in arranging these ceremonies. In this context, the literature contains very limited information regarding the role of cash waqfs in the organization of Mevlid ceremonies within the Ottoman geography and specifically in Rodosçuk. Addressing this gap is a primary objective of the study. The research meticulously analyzes waqf documents housed in the archives of the General Directorate of Foundations and the National Library. Waqf records related to Rodosçuk were selected and included in the analysis. Among these, records involving cash waqfs were transcribed for detailed examination. The information derived from these documents was analyzed and visualized using tables and graphs. These visual tools aimed to clearly present the organizational and financial contributions of cash waqfs to Mevlid ceremonies. The findings indicate that cash waqfs not only provided material support for the organization of Mevlid ceremonies but also played a decisive role in ensuring that these events became a tradition that has endured to the present day. The documents contain detailed information about the venues where ceremonies were held, the procedures to be followed, the religious texts or verses to be recited by whom, and the types of offerings to be presented to participants. This underscores the central role of waqfs in the religious and social life of Ottoman society. In conclusion, this study explores the impact of Mawlid ceremonies on enhancing social cohesion and solidarity within cities during the Ottoman period. It sheds light on the historical and socio-cultural value of these ceremonies. Furthermore, it provides a model for future research on similar topics. Thus, the study not only offers a historical perspective but also provides significant insights into the functioning of the Ottoman waqf system.