Vakıf Mülkiyeti ve Özel Mülkiyet Arasında Osmanlı Hukuku: Selanik Kaldırgöç Mahallesinde Bir Çeşme İhtilafı (1904-1905)
Külliye, cilt.7, sa.1, ss.130-151, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 7 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.48139/aybukulliye.1838354
- Dergi Adı: Külliye
- Derginin Tarandığı İndeksler: MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.130-151
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, 1904-1905 yıllarında Selanik’in Kaldırgöç mahallesinde yaşanan bir vakıf çeşmesi ile özel mülkiyet arasındaki ihtilafı, Osmanlı arşiv belgelerine dayanarak incelemektedir. İhtilaf, Rahil binti Yusuf adlı bir Yahudi kadının mülkiyetindeki hane ile bir vakıf çeşmesinin arsası arasındaki sınır anlaşmazlığından kaynaklanmıştır. Makale, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde vakıf hukuku ile modern mülkiyet anlayışı arasındaki gerilimi, merkezi hükümetin “hayrâtın sıyânet ve muhafazası” ilkesinin yerel düzeyde nasıl uygulandığını ve özel mülk sahiplerinin haklarını korumak için kullandıkları hukukî stratejileri ortaya koymaktadır. Çalışma, mikro-tarih yaklaşımını benimseyerek, tek bir ihtilaf üzerinden Tanzimat sonrası Osmanlı modernleşmesinin karmaşıklığını, hukuk sisteminin işleyişini ve çok kültürlü bir şehirde farklı toplulukların mekânı paylaşma biçimlerini anlamayı hedeflemektedir.
This study examines a property dispute between a waqf fountain and private property in the Kaldırgöç neighborhood of Thessaloniki during 1904-1905, based on Ottoman archival documents. The dispute arose from a boundary disagreement between a house owned by a Jewish woman named Rahil binti Yusuf and the land of a waqf fountain. The article reveals the tension between waqf law and modern property concepts in the late Ottoman Empire, how the central government’s principle of “protection and preservation of charitable endowments” was implemented at the local level, and the legal strategies employed by private property owners to protect their rights. Adopting a microhistorical approach, the study aims to understand the complexity of post-Tanzimat Ottoman modernization, the functioning of the legal system, and the ways different communities shared urban space in a multi-ethnic city through a single dispute.