Yapay Zekâ Destekli Tasarım Pratiklerinde Özgünlük, Telif Ve Etik Sorumluluk
Yapay Zeka Çağında Mimarlık ve Tasarıma Akademik Bakış, Taner AŞÇI,Fahri YILMAZ, Editör, Serüven yayınevi, Ankara, ss.53-75, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Mesleki Kitap
- Basım Tarihi: 2026
- Yayınevi: Serüven yayınevi
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.53-75
- Editörler: Taner AŞÇI,Fahri YILMAZ, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Günümüzde yapay zekâ; sanat, tasarım, mimarlık ve ilgili araştırma pratiklerini yalnızca hızlandıran bir araç olmaktan çıkarak, bu alanların düşünme biçimlerini dönüştüren bir unsur hâline gelmiştir. Bugün, üretim süreçleri sezgisel, deneyim temelli ve ustalık aktarımına dayalı geleneksel yapıların ötesine geçmiş, veri odaklı, algoritmik ve öngörüye dayalı sistemlerle iç içe ilerlemektedir. Bu dönüşüm, teknik, epistemolojik ve etik bir yeniden konumlanmayı da zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, söz konusu dönüşümü çok boyutlu bir çerçevede ele almak amacıyla hazırlanmıştır.
Kitapta yer alan bölümler, tasarım süreçlerinde yapay zekâ destekli üretim yöntemlerinden mimarlıkta parametrik ve üretken sistemlere, araştırma metodolojilerine, veri temelli yaklaşımlardan disiplinler arası etkileşimlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bununla birlikte, yapay zekânın bir üretim aracı olmasının yanında karar verme, değerlendirme ve anlam üretme süreçlerine müdahil olan bir aktör olarak değerlendirilmesi gerektiği temel bir yaklaşım olarak benimsenmiştir.
Bu bağlamda, kitapta ele alınan önemli eksenlerden biri etik tartışmalardır. Yapay zekâ destekli üretim süreçlerinde ortaya çıkan özgünlük, mülkiyet, sorumluluk ve şeffaflık gibi konular hem teorik hem de uygulama örnekleri üzerinden tartışılmaktadır. Özellikle sanat, tasarım ve mimarlık gibi yaratıcı alanlarda, üretimin sınırlarının yeniden tanımlanması, “yaratıcı özne” kavramının sorgulanmasına yol açmaktadır. Bu durum, mesleki pratiklerin yanında eğitim modellerinin de yeniden düşünülmesini gerekli kılmaktadır.
Kitap çalışması, farklı disiplinlerden gelen katkılarla oluşturulmuş olup, tekil bir bakış açısı sunmaktan ziyade çoğul bir tartışma zemini kurmayı hedeflemektedir. Bu yönüyle, yapay zekânın sanat, tasarım ve mimarlık alanındaki etkileri, mevcut uygulamalar ve gelecek senaryoları üzerinden değerlendirmektedir. Böylece okuyucuya, bu dönüşümü pasif bir şekilde izlemek yerine, eleştirel bir perspektifle konum alma imkânı sunulmaktadır.Bu çalışmanın hazırlanmasında emeği geçen tüm yazarların katkıları, farklı düşünsel arka planların bir araya gelmesini mümkün kılmıştır. Ortaya çıkan metin, disiplinler arası bir diyaloğun ürünü olarak, hem akademik hem de profesyonel çevreler için referans niteliği taşıyabilecek potansiyele sahiptir. Sonuç olarak çalışma, yapay zekânın sanat, tasarım, mimarlık ve ilgili araştırma alanlarında oluşturduğu dönüşümü tanımlamakla sınırlı kalmayıp, bu dönüşümün nasıl yönlendirilebileceğine dair bir tartışma zemini sunmayı amaçlamaktadır. Okuyucunun, burada yer alan yaklaşımları sorgulayarak, geliştirerek ve yeniden yorumlayarak bu sürece katkı sağlaması beklenmektedir.
Today, artificial intelligence (AI) has evolved beyond its role as a tool that merely accelerates artistic, design, architectural, and related research practices, becoming a transformative force that reshapes the ways in which these disciplines conceptualize, develop, and produce knowledge. Contemporary production processes have moved beyond traditional structures grounded in intuition, experience, and the transmission of craftsmanship, increasingly integrating data-driven, algorithmic, and predictive systems. This transformation necessitates not only technical adaptation but also epistemological and ethical reconsideration.
This volume has been prepared to examine this transformation from a multidimensional perspective. Its chapters address a broad range of topics, including AI-assisted production methods in design processes, parametric and generative systems in architecture, research methodologies, data-driven approaches, and interdisciplinary interactions. A central premise of the volume is that AI should be understood not merely as a production tool but also as an increasingly influential component of decision-making, evaluation, and meaning-making processes.
Within this context, ethical considerations constitute one of the volume's principal areas of inquiry. Issues of originality, intellectual property, accountability, and transparency arising from AI-assisted production processes are examined through both theoretical discussions and practical examples. Particularly in creative disciplines such as art, design, and architecture, the redefinition of the boundaries of creative production raises fundamental questions concerning the concept of the "creative agent." These developments call for a reconsideration not only of professional practices but also of educational models and pedagogical approaches.
Bringing together contributions from different disciplines, this volume seeks to establish a pluralistic platform for scholarly discussion rather than advance a single disciplinary perspective. Accordingly, the implications of AI for art, design, and architecture are examined in relation to both contemporary practices and possible future scenarios. In doing so, the volume aims to encourage readers to move beyond passively observing technological transformation and instead engage with it from a critical and informed perspective.
The contributions of all authors involved in the preparation of this volume have enabled the convergence of diverse intellectual backgrounds and disciplinary perspectives. As a product of interdisciplinary dialogue, the resulting work has the potential to serve as a valuable reference for both academic and professional communities.Ultimately, this volume seeks not only to identify and examine the transformations brought about by artificial intelligence in art, design, architecture, and related research fields but also to provide a framework for discussing how these transformations might be critically assessed and responsibly guided. Readers are encouraged to contribute to this ongoing process by questioning, developing, and reinterpreting the perspectives presented throughout the volume.