Osmanlı Devleti'nde Mütesellimlik: 1791-1792 Tarihli Mütesellimlik Defteri Çerçevesinde
Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi, sa.75, ss.175-186, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Basım Tarihi: 2025
- Doi Numarası: 10.55590/literatureandhumanities.1644421
- Dergi Adı: Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.175-186
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Mütesellim, Osmanlı Devleti’nde,
vali veya mutasarrıf herhangi bir vazife ile görevlendirildiğinde veya bir
sebeple görev yerinde bulunmadığında onun yerine bakan görevliler için
kullanılan bir terimdir. Osmanlı Devleti’nde XVI. yüzyıldan itibaren varlık gösteren
mütesellimlik, XVIII. yüzyılda etkinliğini artırmış, bilhassa güçlü yerli aile
mensupları için önemli bir istihdam sahası olmuştur.
Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nde
mütesellimlik, H. 1205-1206/ M. 1791-1792 yıllarına tarihlenen bir
mütesellimlik defteri üzerinden ele alınmıştır. Defterin, Devlet Arşivleri
Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde müstakil bir kayıtla yer almayıp “Mütesellimlik
Defteri” adıyla bir kalebend defterinin ilişiğinde bulunması, onu dikkate değer
kılmaktadır. Bu çalışmayla, saklı kalmış bir defterde yer alan mütesellim
tayinleri açığa çıkarılmış olacaktır. Bu amaçla, mütesellim tayin edilen sancak
ve eyaletler, mütesellim tayinlerini gerekli kılan sebepler ve mütesellimlerin
kimlikleri tespit edilecek, mütesellimliğin Osmanlı Devleti’nde idarî
mekanizmanın aksamadan işlemesine katkısı anlaşılmaya çalışılacaktır. Çalışmada
söz konusu mütesellimlik defteri haricinde, Osmanlı Arşivi’nde yer alan konuyla
ilgili kayıtlardan ve telif çalışmalardan istifade edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı
Devleti, mütesellim, XVIII. yüzyıl, mütesellimlik defteri.