Aile Bakım Vericilerinde Bakım Verme Sürecinin İncelenmesi: Hazıroluşluk, Cinsiyet Rolleri ve Bakım Tepkileri

Creative Commons License

Çakmak B., Abay H., ÖZ M. N.

Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, cilt.8, sa.2, ss.280-293, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırma kronik hastalığı olan bireylerin aile bakım vericilerinin bakım verme sürecinde hazır oluşluk, toplumsal cinsiyet rolleri ve bakım tepkileri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu kesitsel çalışma Ocak ve Mayıs 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Örneklem en az bir kronik hastalığı olan hastalar (n=380) ve aile bakım vericilerinden (n=380) oluşmaktadır. Araştırmanın verilerinin toplanmasında Bakım Bağımlılığı Ölçeği (CDS), Cinsiyet Rolü Tutumları Ölçeği (GRAS), Bakım Vermeye Hazırlık Ölçeği (PCS) ve Bakım Veren Tepki Değerlendirme Ölçeği (CRAS) kullanılmıştır. Araştırmanın verileri Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H, Spearman korelasyon analizi ve çoklu ikili lojistik regresyon kullanılarak analiz edilmiştir. Aile bakım vericilerin çoğu kadındır (%70.8). Kadın bakım vericilerin CRAS “sağlık sorunları” alt boyut puan ortalaması erkeklerden daha yüksektir (Z=-3.375; p<0.001). Daha fazla bakım bağımlılığı olan hastaların bakım vericilerinin PCS ve CRAS puan ortalamaları, daha az bakım bağımlılığı olan hastaların bakım vericilerinden düşüktür (p<0.05). Aile bakım vericilerinin PCS ve GRAS toplam puan ortalamaları ile CRAS “finansal sorunlar”, “aile desteğinin eksikliği” ve “sağlık sorunları” alt boyut puan ortalamaları arasında zayıf düzeyde negatif korelasyon belirlenmiştir (p<0.05). Çoklu ikili lojistik regresyon analizinde CRAS “sağlık sorunları” alt boyut puan ortalamasındaki her bir puanlık artışın bakım bağımlılığı olasılığının %30.7 daha yüksek olmasıyla anlamlı şekilde ilişkili olduğu belirlenmiştir (OR=1.307, %95GA=1.141–1.543). Sonuç: Bulgularımız, bakım bağımlılığı yüksek olan hastalara bakım veren aile bakım vericilerinin sağlığının, mali yönetiminin, aile destek sistemlerinin ve kişisel programlarının olumsuz yönde etkilendiğini göstermektedir. Hastaların bakım bağımlılığı düzeylerine göre aile bakım vericileri desteklenmeli ve cinsiyet rollerine karşı olumlu tutumların geliştirilmesine yönelik girişimler planlanmalıdır.
This study was conducted to examine the relationship between preparedness, gender roles, and caregiving responses of family caregivers of individuals with chronic illnesses during the caregiving process. This cross-sectional study was conducted between January and May 2024. The sample consisted of patients with at least one chronic disease (n=380) and their family caregivers (n=380). Data were collected using the Care Dependency Scale (CDS), Gender Role Attitudes Scale (GRAS), Preparedness for Caregiving Scale (PCS), and Caregiver Reaction Assessment Scale (CRAS). Data were analyzed using the Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis H test, Spearman’s correlation analysis, and multiple binary logistic regression. Most caregivers were women (70.8%). Women caregivers had a significantly higher mean CRAS “health problems” subscale score than their male counterparts (Z=-3.375; p<0.001). Caregivers of patients with higher care dependency had significantly lower mean PCS and CRAS scores than those of patients with lower care dependency (p<0.05). A weak negative correlation was observed between PCS and GRAS total scores and CRAS “financial problems”, “lack of family support”, and “health problems” subscale scores (p<0.05). Multiple binary logistic regression analysis indicated that each one-point increase in CRAS “health problems” subscale score was significantly associated with 30.7% higher likelihood of care dependency (OR=1.307, 95%CI=1.141–1.543). Our findings indicate that caregiving process for patients with high care dependency adversely impacts the health, financial stability, family support systems, personal schedules of family caregivers. Family caregivers should be supported based on patients’ care dependency levels, interventions should aim to positive attitudes toward gender roles.