13. YÜZYILDA ANADOLU’DA İNŞA EDİLEN AHŞAP DİREKLİ CAMİLER ÜZERİNE DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI

Creative Commons License

Karakuş F.

TURKISH ONLINE JOURNAL OF DESIGN, ART AND COMMUNICATION (TOJDAC), cilt.11, sa.1, ss.131-161, 2021 (TRDizin)

Özet

Bu makalede, Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi camileri arasında çok önemli bir yere sahip olan

ahşap direkler üzerinde taşınan ve düz ahşap çatı ile örtülü camiler ele alınmıştır. Orta Asya’daki ahşap

direkli cami geleneğinin sürdürülmesi ile Türkler tarafından Anadolu’ya getirilmiş olan bu yapı tipinin

Anadolu Selçuklu Devleti Dönemi’nde, 13. yüzyılda çok önemli örnekleri ortaya konmuştur. Bu

çalışmada, bu yapı tipinin en görkemli örneklerinden olan Beyşehir Eşrefoğlu Camii, Afyon Ulu Camii,

Ankara Arslanhane (Ahi Şerafettin Camii) ve Sivrihisar Ulu Camii incelenmiştir. Söz konusu yapılar ile

ilgili arşiv ve literatür araştırmaları yapıldıktan sonra, yapılara ait katalog çalışması yapılmıştır. Bu

çalışma kapsamında yapıların plan, cephe gibi biçimsel özellikleri, yapım tekniği, plan tipi, giriş sayısı,

son cemaat ve mahfil kat olup olmaması gibi genel özellikleri, çevre ilişkisi, taşıyıcı eleman ve mimari

elemanlar gibi mekânsal özellikleri incelenmiştir. Makalenin amacı, yapılan çalışmalarla elde edilen

veriler doğrultusunda 13. yüzyılda Anadolu’da inşa edilen ahşap direkli camiler üzerine genel bir

çıkarım yapmak ve Anadolu’nun dört farklı yerinde yapılan ahşap direkli camilerin ortak yönlerini tespit

etmektir. Yapılan katalog çalışmaları ve arşiv taramaları sonucunda elde edilen bilgiler ışığında

yapıların özellikle kullanılan malzeme ve yapım teknikleri açısından benzer özellikler taşıdığı; ancak

bazı özelliklerinin bulundukları yerlerin inşa gelenekleri doğrultusunda farklılaştığı ve şekillendiği

görülmüştür. 13. yüzyılda inşa edilen Konya Sahipata Camii geçirdiği yangından sonra genel özellikleri

tamamen değiştiği için çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır.