Kemalpaşazâde’nin Hidâye’ye Yönelttiği Eleştiriler

Bu çalışma, Osmanlı ulemasının önde gelen simalarından biri olan Kemalpaşazâde’nin Mergînânî’nin meşhur fıkıh eseri el-Hidâye üzerine yazdığı hâşiyeyi ve bu hâşiyede Hidâye’ye yönelik eleştirileri konu edinmektedir. Kemalpaşazâde’nin Hidâye’nin taharet, zekât, savm, hac, nikâh, talak, rada‘, büyû‘, edebü’l-kâdî ve ikrah bölümleri üzerine yazdığı bu eser, müellifinin ilmî birikimini yansıtmasının yanı sıra önde gelen Hanefî fakihlerine yönelttiği sert ve tavizsiz eleştirilerle de dikkat çekmektedir. Yazma eser kütüphaneleri ile nüsha başlarında Hâşiye ale’l-Hidâye, Şerhu’lHidâye, Ta‘lîk ale’l-Hidâye gibi muhtelif isimlerle kayıtlı olan bu eser, gerek metnin bütün ifadelerini izah gayesi gütmemesi gerekse tenkit merkezli ilerlemesi ile hâşiye türünün güzel bir örneğidir. Eserde Kemalpaşazâde, Mergînânî başta olmak üzere müteahhir dönem Hanefî âlimlerini ağır bir dille eleştirmiştir. Hâşiye’nin günümüze pek çok nüshasının ulaşması ve sonraki eserlerde kaynak olarak kullanılmış olması Osmanlı ilim çevrelerinde ne denli tedavülde olduğunun göstergesidir. İşte bu çalışma hem Kemalpaşazâde’nin günümüzde pek bilinmeyen bu eserini tanıtmayı hem de Hidâye’ye yönelik eleştirilerini tasnif ederek aktarmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda öncelikle eser kısaca tanıtılmıştır. Ardından müellifin eleştiri üslûbu ve eleştiriye konu eserler hakkında bilgi verildikten sonra Hidâye’ye dair eleştirileri, dil ve üslûba yönelik eleştiriler ile mesâil ve manaya yönelik eleştiriler olmak üzere iki başlık halinde incelenmiştir.