Libya Diyalektiğinin Sözdizimsel Düzeyi Üzerine İncelemeler

Alfassı A. I. M., Aktaş O.

LİDER Lisani İlimler Dergisi, cilt.4, sa.1, ss.277-301, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu çalışma, Libya diyalektinin sözdizimsel (sentaks) düzeyini yapısal ve işlevsel açıdan incelemeyi, bu düzeydeki kendine has özellikleri Modern Standart Arapça (Fasih) ile karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma-nın kapsamı, Libya diyalektinin modern formunun oluşum süreci ile bu süreçteki coğrafi ve tarihi etkenlerle sınırlandırılmıştır. Dil ikiliği (diglossia) olgusunun teorik çerçevesine sadık kalınarak gerçekleştirilen çalışmada, ses bilgisi (fonetik) ve şekil bilgisi (morfoloji) ayrıntılarına girilmeksizin doğrudan doğruya cümle yapısı, kelime dizilimi ve sözdizimsel kalıplar üzerinde durulması araştırmanın ana sınırlılığını belir-lemektedir. İncelemede betimsel-analitik yaklaşım ile karşılaştırmalı dilbilim yöntemi bir arada kullanılmıştır. Bu doğrultuda diyalektteki canlı dil malzemesi ile klasik ve çağdaş fasih dil kuralları karşılaştırılmış, yapısal ayrışma noktaları ile bu ayrışmaların arka planındaki kurallı mekanizmalar tespit edilmiştir. Araştırma neticesinde, Libya diyalektinde görülen ve ilk bakışta kural dışı veya fasih dile muhalif gibi algılanan sözdizimsel farklılıkların rastgele meydana gelmiş dilsel sapmalar ya da yozlaşmalar olmadığı saptanmıştır. Elde edilen somut bulgular, bu diyalektik yapıların esasen kadim Arap kabile diyalektlerinde var olan ve klasik nahiv geleneği tarafından da kabul gören çeşitli dilsel, cevazî ve nahvî esnekliklerin modern birer uzantısı oldu-ğunu açıkça kanıtlamıştır. Sonuç olarak, Libya diyalektinin yapısının köklü, kurallı ve özgün bir Arapça mirasa dayandığı verilerle ortaya konulmuştur.