Artan Deprem Dışı Doğal Afet Riskleri Karşısında Entegre Havza Rehabilitasyonu Projelerinin İş Güvenliği ve İş Sürekliliği Perspektifiyle Yeniden Çerçevelenmesi: Türkiye Örneği

Creative Commons License

ÇATAKÇI S., Eraslan E., Ari I.

Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, cilt.27, sa.2, ss.1-16, 2026 (TRDizin)

Özet

İklim değişikliğinin etkilerinin belirginleştiği günümüzde deprem dışı doğal afetlerin sıklığı, şiddeti ve mekânsal yayılımı artmakta; özellikle sel, taşkın, heyelan ve orman yangınları gibi hidrometeorolojik afetler havza ölçeğinde yeni risk örüntüleri oluşturmaktadır. Bu afetler yalnızca doğal kaynaklar ve kırsal altyapı üzerinde değil, aynı zamanda güvenli çalışma koşulları, kırsal üretim düzeni ve iş gücü sürekliliği üzerinde de önemli baskılar yaratmaktadır. Bu durum, entegre havza rehabilitasyonu projelerinin yalnızca doğal kaynak yönetimi ve çevresel sürdürülebilirlik perspektifiyle değil, aynı zamanda afet risk azaltımı, kırsalda iş güvenliği ve iş sürekliliği çerçevesinde yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de artan deprem dışı afet risklerinin kalkınma politikaları ve havza yönetimi yaklaşımları üzerindeki etkisini, kırsal emek yapısı ve üretim sürekliliği boyutunu da dikkate alarak incelemektedir. Araştırma; belge analizi, karşılaştırmalı politika değerlendirmesi, eğilim analizi ve çok kriterli karar analizi yöntemlerini bir araya getiren bütünleşik bir tasarıma dayanmaktadır. Bu kapsamda On Birinci ve On İkinci Kalkınma Planları afet yönetimi ve dirençlilik temaları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiş; ayrıca AFAD tarafından derlenen deprem dışı doğal afet verileri kullanılarak 2020–2025 dönemindeki olay sayıları, afet türleri ve can kayıpları değerlendirilmiştir. Bulgular, deprem dışı afetlerin belirgin biçimde arttığını ve özellikle meteorolojik karakterli afetlerin havza ölçeğinde kalıcı risk profilleri oluşturduğunu göstermektedir. Çalışmada ayrıca AHP yöntemi kullanılarak havza rehabilitasyon yatırımlarının afet odaklı göreli öncelikleri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, entegre havza rehabilitasyonunun Türkiye’de artan deprem dışı afet riskleri karşısında yalnızca çevresel iyileştirme ve afet dirençliliği açısından değil, aynı zamanda kırsal iş güvenliğinin, üretim güvenliğinin ve iş gücü sürekliliğinin korunması açısından da yeniden çerçevelenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
As the impacts of climate change become increasingly evident, the frequency, intensity, and spatial extent of non- seismic natural disasters are rising. Hydrometeorological disasters, such as floods, flash floods, landslides, and forest fires, are generating new risk patterns at the watershed scale. These disasters exert considerable pressure not only on natural resources and rural infrastructure, but also on safe working conditions, rural production systems, and labour force continuity. This situation makes it necessary to reassess integrated watershed rehabilitation projects not only from the perspectives of natural resource management and environmental sustainability, but also within the framework of disaster risk reduction, occupational safety in rural areas, and business continuity. This study examines the impact of increasing non-seismic disaster risks in Türkiye on development policies and watershed management approaches, while also considering the dimensions of rural labour structures and production continuity. The research is based on an integrated design that combines document analysis, comparative policy assessment, trend analysis, and multi-criteria decision analysis. Within this scope, the Eleventh and Twelfth Development Plans were comparatively examined in terms of disaster management and resilience themes. In addition, data on non-seismic natural disasters compiled by AFAD were used to evaluate the number of events, disaster types, and fatalities during the 2020–2025 period. The findings indicate that non-seismic disasters have increased significantly and that meteorological disasters, in particular, have created persistent risk profiles at the watershed scale. The study also evaluates the disaster-oriented relative priorities of watershed rehabilitation investments using the AHP method. As a result, the study demonstrates that, in response to the increasing risks of non-seismic disasters in Türkiye, integrated watershed rehabilitation should be reframed not only in terms of environmental improvement and disaster resilience, but also in terms of protecting occupational safety in rural areas, production security, and labour force continuity.