Letoon Kutsal Alanı’nda Su Kültü
HAYAT: ARKEOLOJİYE ADANMIŞ BİR YAŞAM Hayat Erkanal Anısına Akdeniz Arkeolojisi Üzerine Çalışmalar, Vasıf ŞAHOĞLU,İrfan TUĞCU,Ourania KOUKA,Ümit GÜNDOĞAN, Editör, Başak Yayınevi, Ankara, ss.1-16, 2023
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2023
- Yayınevi: Başak Yayınevi
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.1-16
- Editörler: Vasıf ŞAHOĞLU,İrfan TUĞCU,Ourania KOUKA,Ümit GÜNDOĞAN, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Tarih boyunca yaşadığı coğrafya ve siyasi
koşullara bağlı olarak tanrısal bir gücün varlığına inanan insanoğlu, bu inancı
gereğince arınmanın ve yeniden doğuşun simgesi olarak “suyu” görmüş ve suyu
kişileştirerek ona bir kimlik kazandırmıştır. Yaşamsal olarak ön planda olan
su, insanlık tarihi boyunca önemini hiç yitirmemiştir. Sümer, Babil, Mısır,
Yunan ve Roma uygarlıklarının mitoslarında “su” ile bütünleştirilmiştir. Yer
ile Gök’ün oluşturulmasının ardından tanrı önce suyu var etmiştir. Su,
özellikle tanrısallık, şifa verme, arındırma, kutsanma sembolü olarak karşımıza
çıkmaktadır. Anadolu “su” ile ilgili olan inançların arkeolojiye çeşitli
dönemlerde yansımalarının saptandığı bir coğrafyadır. Neolitik Dönem’den
itibaren günümüze kadar insanoğlu su kenarlarını ya da suya yakın yerleri
yerleşim alanları olarak tercih etmişlerdir. Su kültü ile ilgili ritüellerde
su, törenler başlamadan önce arınma, törenler sırasında libasyon, törenler
sonrasında da kişilerin vücutlarını ve heykelleri temizlemek amacıyla kullanılmaktadır.
Kişiler kendi vücutlarını suyla yıkayıp, temizledikleri gibi, törene katılan
kişilerin üzerlerine de suyu serperek, onların bedenlerinde yer alan
kötülüklerin uzaklaşacağına inanıyorlardı. Muğla İli’nin Seydikemer İlçesi’nin
Kumluova Mahallesi’nde bulunan Letoon Kutsal Alanı, Leto-Apollon-Artemis
tapınakları, nymphaionu, portikoları, ve tiyatrosuyla Likya Bölgesi’nin önemli
dinsel merkezidir. Letoon’da Hititlere kadar giden köklü bir geçmişinin
izlerini görmek mümkündür. Hititlerde tanrıların insanlarla bir araya geldiği
dağlar, kutsal su inancıyla birleştirilmiştir. Bu durum Letoon Kutsal Alanı’nda
da görülmektedir ve Hititlerin kaya anıtlarıyla Letoon’un sahip olduğu kaynak
yapısı benzerlik göstermektedir. Letoon’daki kaynağın konumu ve dinsel
işlevinin Arkaik Dönemden Bizans Dönemine kadar önemini göstermesi açısından
pek çok amaca hizmet etmiştir. Kutsal kaynağın Arkaik noktası ve kaynak
mağarası mimarlık sanatının önemli eseridir. Letoon Kutsal Alanı’nda yer alan
kaynak suyu etrafında gelişen kutsallık kavramı, tarihi dönem ve uygarlıklar
boyunca insanların ihtiyaçlarının karşılanmasının yanı sıra “suyun” dinsel ve
kamusal alan ve yapılardaki yerini yansıtması bakımından dikkat çekici
görülmektedir.