ENDÜLÜS EMEVÎLERİ DÖNEMİNDE KELÂM KARŞITLIĞININ SEBEPLERİ
BILIMNAME: DUSUNCE PLATFORMU, cilt.37, sa.1, ss.141-167, 2019 (ESCI, TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 37 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2019
- Doi Numarası: 10.28949/bilimname.447178
- Dergi Adı: BILIMNAME: DUSUNCE PLATFORMU
- Derginin Tarandığı İndeksler: Emerging Sources Citation Index (ESCI), ATLA Religion Database, Index Islamicus, MLA - Modern Language Association Database, Directory of Open Access Journals, ERIHPlus, TR DİZİN (ULAKBİM), Index Copernicus
- Sayfa Sayıları: ss.141-167
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
bilimname XXXVII, 2019/1, 141-167
Geliş Tarihi: 24.07.2018, Kabul Tarihi: 29.01.2019, Yayın Tarihi: 30.04.2019
doi: http://dx.doi.org/10.28949/bilimname.447178
ENDÜLÜS EMEVÎLERİ DÖNEMİNDE KELÂM
KARŞITLIĞININ SEBEPLERİ*
Fatma BAYRAKTAR KARAHANa
Öz
Endülüs İslâm medeniyetinde farklı birçok alanda ilim adamları yetişmiştir.
İslâmî ilimlerde de önemli isimlerin yetişmiş ve ciddi gelişmeler kaydedilmiştir.
Gerek yazılan eserler gerek ortaya konulan fikirler ile Endülüs bölgesi önemli bir
ilmi birikime ev sahipliği yapmıştır. Ancak bölgede kıraat, tefsir, hadis ve fıkıh
alanlarında kaydedilen ilerleme kelâm ilmi için aynı düzeyde
gerçekleşememiştir. Öyle ki kelâmî fikirlerin özgürce tartışılması, yeni fikirlerin
ortaya atılması bazı dönemlerde engellenmiş, bid’at kabul edilmiş ve hatta bazı
dönemlerde yasaklanabilmiştir. Kelâm ilminin Endülüs’te yeterli oranda gelişme
gösterememesinin gerisinde var olan toplumsal, siyasî ve fikri nedenler ve bu
durumun ortaya çıkardığı mezhep taassubunun yaygınlaşması, taklitçiliğin
teşviki gibi sonuçları üzerinde durulacaktır. Zira kelâmî konular ve görüşler
sosyal, siyasal ve kültürel etkenlerden bağımsız değildir. Diğer yandan kelâm
metodunun toplumda özgür düşünceyi güçlendiren, farklı din mensupları ile
karşılaşıldığında ortaya çıkabilecek inanca dair tartışmaları aklî ilkeler ışığında
düzenleyen yönleri de bulunmaktadır.
Endülüs’te bölgesel hâkimiyetlerin söz konusu olduğu dönemler yerine üç asra
yakın süre bölgede etkisiyle öne çıkan Endülüs Emevîleri dönemi üzerinde
durulacaktır. Bu dönem özellikle Doğu - Batı İslâm’ının mukayesesine de imkân
vermektedir. Endülüs’te gelişen ilmî birikim, Doğu’ya gerçekleştirilen seyahatler
yoluyla şekillenmiştir. Endülüs Emevîleri dönemi, Doğu Emevî Devletinin
devamı olması özelliğiyle Abbasi-Emevî çekişmesinden etkilenmiş bu ise ilmî
hayatın şekillenmesinde siyasetin belirleyici rolüne neden olmuştur. Siyasî
etkiler yanı sıra bölgede etkin Malikî mezhebi ve toplumsal yapının da kelâm
ilminin algılanışında etkili olduğu görülmektedir.
Fatma BAYRAKTAR KARAHAN
|142|
bilimname
XXXVII, 2019/1
CC BY-NC-ND 4.0
Anahtar kelimeler: Kelâm, Endülüs, Endülüs Emevîleri, Özgür düşünce, Fukahâ.
THE REASONS OF OPPOSITION TO KELAM DURING THE ANDALUSIAN
UMAYYAH
Andalusian civilization, which has an important place in the world history,
has cultivated many intellectuals during the nine centuries. In religious sciences,
developments and written works were prominent at that time particularly in the
area of qiraah, tafsir, hadith and fiqh. It is possible to see that kalām does not
develop in Andalusia like other religious sciences and it was forbidden in some
periods. However, kalām has an important function because of both the rational
method that it uses and the deceptive issues which it deals with. In our writings
about Andalusia, the social, political and ideological causes of the inability to
develop enough kalām will be emphasized. And this will focus on the
consequences of the dissemination of sectarianism and the promotion of “taqlīd”
in the society in which it emerges. Because theological debates and opinions are
not independent from social, political and cultural factors.
Andalusian Umayyad state will be dealt with in Andalusia instead of the
periods when regional dominance is mentioned. This period also makes it
possible to compare East-West Islam in particular. The scientific accumulation
carried to Andalusia has not developed independently from the East. It has been
shaped through the travels to the East. Andalusian Umayyads, the continuation
of the Umayyad State, were influenced by Abbasi-Umayyad conflicts. This has led
to the influence of politics on the shaping of the scientific life.