Mars’ta Yerleşim Kurma ve Egemenlik Tartışmaları

Creative Commons License

BALER H.

Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, sa.1, ss.105-144, 2026 (TRDizin)

Özet

İnsanlık, Güneş Sistemi’ndeki tüm gezegenleri gözlemleyip büyük ölçüde keşfetmiş ve hatta sistemin ötesindeki uzaya dair bilgi edinmiş olsa da tüm bu bilimsel ve teknolojik ilerlemelere rağmen Dünya dışında kalıcı ve sürdürülebilir bir yerleşim kurma yönünde henüz somut ve uygulanabilir bir adım atılamamıştır. Ancak özellikle son yıllarda hem devletlerin hem de şirketlerin Mars’ta yerleşim kurma fikrine yönelik ilgisinin hızla artması, uzayda mülkiyet ve egemenlik konularını yeniden gündeme taşıyarak bu alandaki hukuki ve siyasi boşlukların ivedilikle ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması’nın 2. maddesi gereğince mülkiyet hakkı tanınmaması ilkesi şu anda gök cisimleri üzerinde herhangi bir devletin veya şirketin egemenlik iddiasında bulunmasını yasaklamaktadır. Ancak bu yasağın, Mars’a barışçıl amaçlarla yerleşilmesi sürecinde nasıl yorumlanacağı, hangi sınırlamalara yol açacağı ve olası bir yerleşimden önce detaylı bir hukuki düzenleme yapılmaması durumunda ne tür çatışma ve anlaşmazlıkların baş gösterebileceği soruları halen cevapsızlığını korumaktadır. Bu çalışma kapsamında, söz konusu potansiyel sorunlar ele alınarak Mars’ta ortaya çıkabilecek mülkiyet, yönetim ve kaynak paylaşımı gibi ihtilaflara çözüm üretmeyi amaçlayan egemenlik ya da egemenlik-benzeri model önerileri incelenerek uzay hukukunun geleceğine yönelik olası yaklaşımlar tartışmaya açılacaktır.
Humanity has observed and largely explored all the planets in the Solar System and even gained knowledge about space beyond the system. However, despite all these scientific and technological advances, no concrete and feasible step has yet been taken towards establishing a permanent and sustainable settlement outside Earth. The rapidly growing interest of both governments and companies in the idea of establishing settlements on Mars has brought the issues of property and sovereignty in space back to the agenda, making it imperative to address the legal and political gaps in this area without delay. In this context, the principle of non-recognition of property rights under Article 2 of the 1967 Outer Space Treaty currently prohibits any state or company from claiming sovereignty over celestial bodies. However, questions remain unanswered regarding how this prohibition will be interpreted in the process of peaceful settlement on Mars, what restrictions it will entail, and what types of conflicts and disputes may arise if detailed legal regulations are not established prior to any potential settlement. Within the scope of this study, potential issues will be addressed, and proposals for sovereignty or sovereignty-like models aimed at resolving disputes that may arise on Mars, such as those concerning ownership, management, and resource sharing, will be examined, creating space for discussions on possible approaches to the future of space law.