İmam-Hatip Lisesi Meslek Dersleri Öğretim Programları ve Ders Kitaplarında Din Dili: Mevcut Durum, Sorunlar ve Çözüm Önerileri
Değişen Dünyada Din Dili: Durum, Sorunlar ve Çözüm Önerileri - Tartışmalı İlmî Toplantı, Ankara, Türkiye, 24 - 25 Haziran 2026, ss.15-16, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.15-16
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Din dili, örgün din öğretiminde yalnızca bir anlatım aracı değil; öğrencilerin dini öğrenip anlamlandırma biçimlerini, dinî kavrayışlarını ve günlük yaşamla kurdukları ilişkiyi şekillendiren önemli bir unsurdur. Bu nedenle din eğitiminin etkililiği, kullanılan din dilinin niteliğine bağlıdır. Türkiye’de İmam-Hatip liseleri, klasik dinî ilim geleneğini sürdürme yükümlülüğü ile çağdaş eğitim biliminin öğrenci merkezli, gelişim seviyesine uygun ve disiplinler arası bütünlüğü gözeten pedagojik standartlarını karşılama görevini birlikte üstlenmektedir. Bu çifte yükümlülük, meslek dersleri programları ile ders kitaplarında inşa edilen din dilinin sistematik bir analize tâbi tutulmasını zorunlu kılmaktadır. Bu tebliğde, İmam-Hatip lisesi meslek dersleri öğretim programları ile ders kitaplarında kullanılan din dilinin mevcut durumu, doküman analizi ve içerik analizi tekniklerinin birlikte uygulandığı bir yöntemle ele alınmakta; sorun alanları tespit edilerek uygulanabilir politika önerileri geliştirilmesi hedeflenmektedir. İnceleme; ders kitaplarındaki imlâ standardı, dinî kavramların farklı sınıf seviyelerinde ve farklı meslek dersleri arasındaki bütünlüğü, klasik metinlerin ders kitaplarına aktarımı, terim kullanımı, kültürel aktarım unsuru olarak atasözü kullanımı, gelişimsel uygunluk, tartışmalı konuların ele alınışı ve anlatım dili başlıkları altında yapılmıştır. Çalışmanın derlemini, Arapça ve Kur’an-ı Kerîm dersleri hariç tutularak, Temel Dini Bilgiler 9, Fıkıh 10, Hadis 10, Siyer 10, Akaid 11, Tefsir 11, Hitabet ve Mesleki Uygulama 11, Kelam 12 ve Dinler Tarihi 12 olmak üzere dokuz zorunlu dersin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında 2025 ve 2026 yıllarında güncellenen öğretim programları ile 2025 baskısı ders kitapları oluşturmaktadır. Bulgular çerçevesinde (a) ders kitabı yazım kılavuzlarının kelam, fıkıh, tefsir, hadis, siyer ve dinler tarihi terminolojisini kapsayacak biçimde güncellenmesi; (b) meslek dersleri için disiplinler arası kavramsal bütünlüğü gözeten ortak bir Türkçe dinî terminoloji rehberinin hazırlanması; (c) temel dinî konuların hedef kitle seviyesi dikkate alınarak yeniden kurgulanması; (d) konuların müfredat ve ders kitaplarındaki yer alış biçiminin din dili özelinde sarmal bir yapı ve bütüncül bir öğretim tasarımıyla yeniden düzenlenmesi; (e) başta atasözleri olmak üzere ders kitaplarındaki kültürel aktarım unsurlarının sistematik biçimde zenginleştirilmesi önerilmektedir.
In formal religious education, religious language is not merely a medium of expression; it is a significant element that directly shapes the way students learn and make sense of religion, their religious understanding, and the relationship they establish with everyday life. Accordingly, the effectiveness of religious education depends to a considerable extent on the quality of the religious language employed. In Türkiye, İmam-Hatip high schools simultaneously assume the responsibility of preserving the classical Islamic scholarly tradition and the task of meeting the contemporary pedagogical standards of student-centeredness, developmental appropriateness, and interdisciplinary coherence put forward by modern educational science. This twofold responsibility makes it imperative to subject the religious language constructed within the vocational-course curricula and textbooks of these schools to systematic analysis.In this paper, the current state of religious language used in the curricula and textbooks of the vocational (religious) courses at İmam-Hatip high schools is examined through a method that combines document analysis and content analysis techniques; the aim is to identify problem areas and to develop applicable policy recommendations. The examination is organized under the following headings: orthographic consistency in the textbooks, the coherence of religious concepts across different grade levels and across different vocational courses, the transfer of classical texts into the textbooks, terminology usage, the use of proverbs as an element of cultural transmission, developmental appropriateness, the treatment of controversial topics, and the language of exposition. This paper examines nine compulsory vocational courses -excluding Arabic and the Qur’an- namely Basic Religious Knowledge (Grade 9), Fiqh (Grade 10), Hadith (Grade 10), Sīrah (Grade 10), ʿAqāʾid (Grade 11), Tafsīr (Grade 11), Oratory and Vocational Practice (Grade 11), Kalām (Grade 12), and History of Religions (Grade 12). The curricula updated in 2025-2026 within the framework of the Türkiye Century Education Model and the 2025 editions of the corresponding textbooks (a corpus of approximately 1,730 pages) were analyzed using a combined document- and content-analysis methodology. In light of these findings, five policy recommendations are proposed: (a) updating the textbook orthographic guidelines to cover the terminology of Kalām, Fiqh, Tafsīr, Hadith, Sīrah, and History of Religions; (b) preparing a common Turkish-language guide on religious terminology that ensures interdisciplinary conceptual coherence for the vocational courses; (c) redesigning the content of core religious topics with regard to the developmental level of the target audience; (d) redesigning the placement of topics within curricula and textbooks -specifically with respect to religious language- through a spiral structure and an integrated pedagogical design; and (e) systematically strengthening the cultural-transmission elements, proverbs in particular, in the textbooks.