Edessa Mozaiklerinde Hayvan Tasvirleri
Arkeoloji ve Sanat, no.171, pp.93-106, 2022 (TRDizin)
- Publication Type: Article / Article
- Publication Date: 2022
- Journal Name: Arkeoloji ve Sanat
- Journal Indexes: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Page Numbers: pp.93-106
- Open Archive Collection: AVESIS Open Access Collection
- Ankara Yıldırım Beyazıt University Affiliated: Yes
Abstract
Edessa Krallığı bugünkü Şanlıurfa sınırları içinde MÖ 3003 yılında Seleukoslar tarafından kurulmuştur. Daha sonra bölgede Aramiler Osroene (Abgar) Krallığı'nı kurmuşlar, Edessa ismi bu krallık
zamanında da kullanılmıştır. Bu krallık döneminde pek çok sanat alanında olduğu gibi mozaik sanatı
ön plana çıkmış ve o dönemde yapılan pek çok mozaiğin büyük çoğunluğu günümüze korunagelmiştir. Mozaik taş, mine, cam, sedef, tahta gibi eşyaların ufak parçalarından bir yüzeyi döşemek
amacı ile çeşitli renk ve çizgilerden sıralanmış bir nevi resim sanatıdır. Bugün birçoğu kayıp olan
Şanlıurfa’da bulunmuş mozaiklerden Yolbilen mozaiği, hayvanlı mozaik, Orpheus mozaikleri, Gura
ve Saba mozaiği ve Amazon villasındaki bazı mozaikler hayvan tasvirlerinin yer aldığı mozaikler olarak dikkat çeker. Tarih boyunca birçok toplumda hayvan türlerinin kutsallık kazandığını ve hatta
kutsallık kazanmamış hiçbir hayvan türünün bulunmadığını açıkça söyleyebiliriz. Hayvanların kutsallığa dönüştürülmesi ve doğaüstü güçlerle donatılması insanlığın en erken dönemlerinde görülen
bir uygulamadır. Mozaiklerdeki betimlemeler, önce Hellenistik Dönem'de, daha sonra da çok büyük
sınırlara ulaşmış olan Roma İmparatorluğu Dönemi'nde, dikkat çeken egzotik vahşi hayvanların ana
vatanlarından alınıp kentlere taşınarak beslendiklerini, sosyal merkezlerde eğlence veya dövüşlerde
kullanıldıklarını gösteren önemli verilerdir. Edessa mozaikleri Greko-Romen sanat anlayışının bilindik
özelliklerinden farklı bir alanın üretimi, farklı atölye üslubu ile karşımıza çıkmaktadırlar. Bölgesel
özelliklere göre uyarlanmış, yerel sanatçıların üretimleri oldukları bilinmektedir. Edessa mozaiklerinin
tümü beyaz zemin üzerine yapılmıştır. Beyaz zeminlerin tümü ve mozaiğin bütünü hemen hemen eşit
boylardaki tesseraların düzenli olarak dizilmesiyle, yani opus tesellatum tekniği ile yapılmıştır. Böylece
zemin üzerindeki işlenenler iyice ön plana çıkmıştır. Çoğunluğu kaya mezarlarında ele geçen Edessa
mozaiklerinde hayvan tasvirleri sıklıkla sevilerek kullanılmıştır. Edessa mozaiklerinde zengin bir hayvan
faunası görülmektedir; boğa, domuz, aslan, ceylan, koç, kaplan, panter, yaban keçisi, geyik, at, ayı,
leopar, çeşitli kuşlar, deve, köpek, oğlak, katır, leylek, koyun, tay, kınalı keklik, ördek, horoz, tavuk,
civciv, papağan ve zebra tasvirleri kullanılmıştır.