KAÇINILABİLİR AFETTEN KAÇINILMAZ SORUMLULUĞA DOĞAL AFETLER VE İDARE

Karagenç G. K.

7. INTERNATIONAL RESILIENCE CONGRESS, Elazığ, Türkiye, 13 - 15 Ekim 2025, ss.253-254, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Elazığ
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.253-254
  • Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

İdareler yurttaşların ihtiyaç duydukları kamu hizmetlerini yerine getirirken birçok işlem tesis eder, eylemler gerçekleştirir ve sözleşmeler ihdas ederler. Bu faaliyetleri sırasında kimi zaman kamu zararlarının ortaya çıkması söz konusu olabilir. Bu zararların 1982 Anayasasında da anayasal bir ilke olan düzenlenmiş olan “İdarenin Mali Sorumluluğu” ilkesi uyarınca tazmin edilmesi gerekir.

 

İdarenin sorumluluğu doktriner olarak kusurlu sorumluluk ve kusursuz sorumluluk olmak üzere iki alt başlıkta incelenir. Hizmet kusuru olarak da adlandırılan kusurlu sorumluluk; genel nitelikli, objektif, nesnel ve bağımsız bir statüdeyken, idarenin asli ve birinci derecede sorumluluk sebebidir. Kusurlu sorumluluk spesifik olarak doğrudan bir kamu görevlisinin kusuruna başvurulmayan, anonim niteliktedir. Karşımıza hizmetin kötü işlemesi, hizmetin geç işlemesi veya hizmetin hiç işlememesi şeklinde tezahür edebilir. 

 

Kusursuz sorumluluk ise, idarenin herhangi bir kusurunun bulunmadığı ancak oluşan zararların idarenin bir faaliyetinden kaynaklandığından mütevellit, genel olarak illiyet bağı kurulduğu için, tazmin mekanizmasının işletildiği sorumluluk türüdür. Karşımıza; idarenin tehlikeli faaliyetleri, mesleki risk ve sosyal risk gibi alt başlıklara sahip tehlike ilkesi ve fedakarlığın denkleştirilmesi olarak da adlandırılan kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi olarak çıkmaktadır. 

 

İdarenin sorumluluğu kimi zaman icrai bir hareketten kaynaklanabileceği gibi kimi zaman da ihmali bir hareketten kaynaklanabilir. Bir başka ifadeyle, idarenin yapması gereken bir eylemi yapmaması, alması gereken bir tedbiri almaması veya eksik bir düzenleme ihdas etmesi durumunda da idarenin tazmin sorumluluğu ortaya çıkabilir.

 

Zarar görenin, 3.kişilerin kusuru, beklenmeyen durumlar ve bu çalışmanın da merkezinde yer alan mücbir sebepler idarenin kusurlu ve kusursuz sorumluluğunu ortadan kaldırabilir ya da azaltabilir. Hukuki perspektiften konuya yaklaştığımızda mücbir sebepler genel olarak doğal afet durumlarıdır. Ancak herhangi bir doğal afetin mücbir sebep olarak nitelendirilebilmesi için idarenin faaliyetlerden kaynaklanmayan dışsal nitelikli olması, daha öncesinde tahmin edilmesine imkan bulunmayan öngörülmez bir mahiyete sahip olması ve idarenin araç gereç ve personeliyle önlenemeyecek özellikte olması gerekmektedir. Bu sayılan kriterleri karşılamayan doğal afetlerin standardize bir şekilde mücbir sebep olarak adlandırılarak idarenin sorumluluğunun ortadan kaldırılması ortadan kalkması söz konusu değildir.

 

Bu çalışma doğal afetler ile idarenin sorumluluğu arasındaki korelasyonu incelemeyi hedef almaktadır. Bu amaçla; öncelikle idarenin sorumluluğu kavramı anlatılarak, kendi içerisinde nasıl sınıflandırıldığı alt başlıklarıyla tasnif edilmiştir. İdarenin sorumluluğunu ortadan kaldıran sebeplere değinilerek, mücbir sebepler özelinde hukuki açıdan analiz edilmiştir. Doğal afetlerin mücbir sebep olarak nitelendirilebilmesi için taşıması gereken kriterler belirtilerek, Danıştay içtihatları doğrultusunda, doğal afetlerden kaynaklı idarenin sorumluluğuna ilişkin genel prensipler tespit edilmeye çalışılmıştır.

                                    

 

Anahtar Kelimeler: İdarenin Mali Sorumluluğu, Kusurlu Sorumluluk, Kusursuz Sorumluluk, Doğal Afet, Mücbir Sebep.

While providing public services needed by citizens, administrations establish numerous transactions, carry out actions, and establish contracts. During these activities, public losses may sometimes arise. These losses must be compensated in accordance with the "Financial Responsibility of the Administration," a constitutional principle enshrined in the 1982 Constitution.

 

Administrative liability is doctrinally examined under two subheadings: faulty liability and strict liability. While faulty liability, also known as service negligence, is general, objective, objective, and independent in nature, it is the primary and primary cause of liability for the administration. Faulty liability is anonymous and does not specifically refer to the fault of a public official. It can manifest as poor service performance, delayed service performance, or the failure to provide service at all.

 

Strict liability, on the other hand, is a type of liability in which the administration is not at fault, but the resulting damages are caused by an action of the administration, and a compensation mechanism is applied because a causal link is generally established. We encounter: The principle of equality in the face of public burdens, also known as the balancing of sacrifice and the principle of danger, which encompasses subheadings such as the administration's dangerous activities, occupational risk, and social risk.

 

The administration's liability can sometimes stem from an executive action, and sometimes from negligence. In other words, the administration's liability to compensate may arise if the administration fails to take a required action, fails to take a precaution, or creates an inadequate regulation.

 

The negligence of the injured party, third parties, unforeseen circumstances, and force majeure, which is also at the heart of this study, can eliminate or reduce the administration's liability for fault or strict liability. From a legal perspective, force majeure events are generally natural disasters. However, for a natural disaster to be considered force majeure, it must be external in nature, not caused by the administration's activities, have an unforeseen nature that cannot be predicted in advance, and cannot be prevented by the administration's resources and personnel. Natural disasters that do not meet these criteria cannot be standardized as force majeure, thus absolving the administration of its liability.

 

This study aims to examine the correlation between natural disasters and administrative liability. To this end, the concept of administrative liability is first explained and its classification is categorized under subheadings. The factors that eliminate administrative liability are addressed, and force majeure is analyzed from a legal perspective. The criteria that must be met for natural disasters to be considered force majeure are specified, and general principles regarding administrative liability arising from natural disasters are identified, in line with Council of State precedents.

 

 

Keywords: Financial Liability of the Administration, Faulty Liability, Strict Liability, Natural Disaster, Force Majeure.