Türk Diasporasını Yeniden Düşünmek: Sosyolojik Bir Perspektif

Son yıllarda diaspora kavramı, Türkiye’den gerçekleşen göçlere ilişkin akademik, bürokratik ve siyasi tartışmalarda belirgin bir görünürlük kazanmıştır; ancak kavramın sosyolojik kapsamı ve analitik sınırlarına dair hâlâ net bir uzlaşı bulunmamaktadır. Yurt dışındaki Türkleri tanımlamak için kullanılan örneğin Türk kökenli, Türkiye kökenli, Avrupalı Türkler, göçmen, gurbetçi gibi farklı kavramsallaştırmalar, yalnızca bir terminolojik enflasyonu değil, aynı zamanda aidiyet, kimlik ve yönetişime dair birbiriyle rekabet eden anlayışları da yansıtmaktadır. Bu kavramsal çoğulluğun yarattığı analitik belirsizliği ele alan bu makale, Türk diasporasını sosyoloji perspektifinden incelemektedir. Çalışma, diasporayı devlet eliyle inşa edilmiş bir dış politika aygıtına veya özcü bir demografik kategoriye indirgemek yerine, analizini Andreas Wimmer’ın sınır çizme yaklaşımına dayandırmakta ve yurt dışındaki Türk kimliğini sürekli evrilen, müzakere edilen ilişkisel bir sınır olarak kavramsallaştırmaktadır. Dahası, çalışmada alışılagelmiş sorgulama yönü tersine çevrilerek Türk diasporasının ne olmadığı ortaya konmakta ve onun sosyolojik gerçekliği beş boyutlu analitik bir çerçeve üzerinden işlevsellik kazanmaktadır: özgünlük, yönelim, muhafaza, örgütlenme ve katılım. Bu birbiriyle bağlantılı dinamikleri Batı Avrupa’ya yönelik işçi göçünün tarihsel yörüngesi ve onu izleyen göç dalgaları üzerinden değerlendiren makale, yukarıdan aşağıya siyasi söylemlere fazlasıyla eklemlenmiş olmasına rağmen diaspora kavramının önemli bir analitik kategori olmaya devam ettiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, söz konusu sosyolojik sınırları sistematik biçimde çizerek süregelen terminolojik belirsizlikleri gidermekte ve diaspora çalışmaları alanındaki ampirik ve kuramsal tartışmaları ileriye taşımaktadır.