Teos Antik Kenti Batı Nekropolisi’ndeki Hellenistik Bir Mezardan Ele Geçen Terrakotta Figürinler
Arkeoloji ve Sanat, cilt.0, sa.181, ss.157-170, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 0 Sayı: 181
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Arkeoloji ve Sanat
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.157-170
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Teos Antik Kenti, İzmir ilinin Seferihisar ilçesine bağlı Sığacık Mahallesi’nde yer almaktadır. Teos Antik Kenti’nin batısında yer alan, Ekmeksiz Mevkii 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı içinde kalan 4036 ada, 2 parselde kayıtlı, mülkiyeti Hiddenbay Gayrimenkul Yatırımcılığı Turizm İnşaat Sanayii Ticaret Limited Şirketi’ne ait taşınmazda İzmir Müze Müdürlüğü tarafından 2016 ve 2017 yıllarında kurtarma kazıları gerçekleştirilmiştir. Toplamda 97 plan karede çalışılmış olup farklı tiplerde yaklaşık 300’e yakın mezar ortaya çıkarılmıştır. Kentin batısında bulunan nekropol alanında yapılan bu çalışmada, M.150 nolu sanduka tipli bir mezardan beş adet pişmiş toprak figürin ve altı adet figürin parçası ele geçmiştir. Bu çalışmada ele alınan Teos figürinleri, tam ve tama yakın örnekler arasından seçilmiş olup, aynı mezardan ele geçen figürin parçaları değerlendirme kapsamı dışında bırakılmıştır. Çalışmamızda toplamda 5 adet figürin değerlendirilmiştir. Bu figürinlerden üçü mitolojik karakterleri ikisi ise ayakta giyimli kadınları temsil etmektedir. Değerlendirme kapsamındaki K.1 ve K.2 numaralı figürin Nike figürini, K.3 numaralı figürin Eros figürinidir. K.4 ve K.5 numaralı figürinler ise ayakta giyimli kadın figürinleridir. Figürinler üç başlık altında değerlendirme altına alınmış olup aynı konteksten ele geçen buluntulara göre değerlendirilmiştir. Aynı mezardan ele geçen diğer buluntularla beraber değerlen- dirilerek figürinlerin tümü MÖ. 2 yüzyıla tarihlendirilmiştir. Genellikle mezar hediyesi ve adak törenlerinde görülen figürinler malzeme olarak taş, ahşap, kemik, pişmiş toprak ve çeşitli metallerden yapılmıştır. Figürinler, üretildikleri dönemin dinî, kültürel, sanatsal ve ekonomik yapısını yansıtmalarının yanı sıra, bu eserleri üreten toplumların sosyal yaşamına ilişkin önemli veriler sunan arkeolojik buluntular arasında yer almaktadır. Taşıdıkları sembolik anlamların ötesinde, profesyonel ve ustaca üretimin bir göstergesi ve prestij nesneleri olarak değerlendirilebile- cek olan insan formlu figürinler; aile yaşamında ve toplumsal bağlamda, sosyal statünün ve bireyler arası iletişim biçimlerinin belirleyicileri olarak tanımlanmaktadır. Hellenistik Dönem’ de, pişmiş toprak figürin üretiminin özellikle Anadolu ve Kıta Yunanistan’da olmak üzere pek çok merkezde yapıldığı bilinmektedir. Özellikle bu dönemde Tanagra, Myrina, Pergamon, Smyrna, Priene, Rhodos, Knidos ve Tarsus gibi kentler pişmiş toprak figürin üretimiyle öne çıkmıştır. Çevresinde yer alan komşu kentleri- nin çoğunda figürin üretimi yapılan Teos’ un, bu atölyelerin etkisinde kendi üretimini yapan yerel bir atölyeye sahip olabileceğine dair düşünceler bulunmaktadır. Elimizdeki verilerle bu düşünceyi doğru- layabilmek henüz mümkün değildir. İlerleyen süreçte yapılabilecek laboratuvar çalışmaları sayesinde bu kentin üretim atölyesi hakkındaki soru işaretleri netliğe kavuşacaktır. Teos Antik Kenti özelinde figürin başlığı altında yapılan bu çalışmayla, Teos ve Ionia koroplastiğine katkıda bulunmak böylelikle bu alanda yapılacak olan diğer çalışmalara da zemin oluşturmak amaçlanmıştır.
The ancient city of Teos is located in the Sığacık neighborhood of the Seferihisar district of İzmir Province. Rescue excavations were carried out by the İzmir Museum Directorate in 2016 and 2017 on the property registered as block 4036, parcel 2, located in the Ekmeksiz locality to the west of the ancient city of Teos, within the 3rd Degree Archaeological Site Area, and owned by Hiddenbay Real Estate Investment Tourism Construction Industry and Trade Limited Company. A total of 97 grid squares were studied, and approximately 300 graves of different types were uncovered. In this study conducted in the necropolis area located to the west of the city, five terracotta figurines and six figurine fragments were recovered from a sarcophagus-type grave numbered M.150. The Teos figurines examined in this study were selected from among the complete and nearly complete examples, while the figurine fragments recovered from the same grave were excluded from the scope of evaluation. In total, five figurines were evaluated in this study. Three of these figurines represent mythological characters, while two represent standing draped women. Among the figurines included in the evaluation, figurines numbered K.1 and K.2 are Nike figurines, while figurine K.3 is an Eros figurine. Figurines K.4 and K.5 represent standing draped female figures. The figurines were examined under three main headings and evaluated according to the finds recovered from the same context. When considered together with the other finds from the same grave, all of the figurines have been dated to the 2nd century BC. Figurines, which are generally encountered as grave gifts and in votive rituals, were produced from materials such as stone, wood, bone, terracotta, and various metals. In addition to reflecting the religious, cultural, artistic, and economic structure of the period in which they were produced, figurines constitute archaeological finds that provide significant data regarding the social life of the societies that produced them. Beyond their symbolic meanings, anthropomorphic figurines, which can be regarded as indicators of professional and skilled production and as prestige objects, are defined as determinants of social status and forms of interpersonal communication within family life and in a broader social context. During the Hellenistic Period, terracotta figurine production is known to have taken place in many centers, particularly in Anatolia and mainland Greece. In this period, cities such as Tanagra, Myrina, Pergamon, Smyrna, Priene, Rhodes, Knidos, and Tarsus stood out with their terracotta figurine production. Since many neighboring cities around Teos produced figurines, it has been suggested that Teos may also have possessed a local workshop producing its own figurines under the influence of these workshops. However, it is not yet possible to confirm this assumption with the currently available data. In the future, laboratory analyses may help clarify the questions concerning the production workshop of this city. Through this study conducted under the heading of figurines in the context of the ancient city of Teos, it is aimed to contribute to the coroplastic art of Teos and Ionia and thus provide a basis for further studies in this field.