ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE SOSYALİST MUHALEFET VE BASIN: ORAK ÇEKİÇ GAZETESİ ÖRNEĞİ (1925)

Creative Commons License

Önal T.

ATATÜRK YOLU DERGİSİ, sa.77, ss.1-17, 2025 (TRDizin)

Özet

Cumhuriyet tarihi boyunca muhalefet, siyasi örgütlenmeler, sivil toplum kuruluşları, sendikalar, sanatsal ifadeler ve basın-yayın faaliyetleri gibi çeşitli kanallarla kendini göstermiştir. Özellikle erken Cumhuriyet döneminde kurumsal muhalefetin zayıflığı ve toplumsal muhalefet hafızasının yetersizliği nedeniyle kamusal beklentilerin iktidara iletilmesinde gazete ve dergiler kritik bir rol üstlenmiştir. Ocak 1925'te yayın hayatına başlayan Orak Çekiç gazetesi de bu bağlamda önemli bir örnek teşkil etmektedir. Sosyalist bir çizgide yayın yapan gazete, genel amacını işçi haklarının korunması ve geliştirilmesi olarak açıklamıştır. Gazete, hükûmet politikalarını eleştiren içerikleri nedeniyle Mart 1925'te Takrir-i Sükûn Kanunu gerekçe gösterilerek kapatılmıştır. Üç aylık yayın sürecinde toplam 7 sayı çıkaran gazete, işçilere sendikalaşmanın önemini anlatırken, aynı zamanda hükûmete çalışma standartlarının iyileştirilmesi yönünde öneriler sunmuştur. Gazete 1935'te Türkiye Komünist Partisi tarafından yeniden yayımlanmaya çalışılsa da ancak 12 sayı çıkarılabilmiştir. Bu çalışma, kapsamının sınırlılığı dolayısıyla gazetenin 1925'te yayınlanan sayılarını temel kaynak olarak ele almış; çalışmada konuya ilişkin arşiv belgeleri, telif ve tetkik eserler kullanılmıştır.

Throughout the history of the Republic, opposition has manifested itself through various channels such as political organizations, non-governmental organizations, unions, artistic expressions, and press activities. Especially in the early Republican period, due to the weakness of institutional opposition and the inadequacy of social opposition memory, newspapers and magazines played a critical role in conveying public expectations to the government. The Orak Çekiç newspaper, which started publication in January 1925, constitutes an important example in this context. The newspaper, which followed a socialist line, declared its general purpose as the protection and development of workers' rights. Its content, which criticized government policies, led to its closure in March 1925 on the grounds of the Takrir-i Sükûn Law (Law on the Maintenance of Order). Publishing a total of 7 issues during its three-month publication period, the newspaper advised workers on the importance of unionization while also offering suggestions to the government for the improvement of working standards. Although the newspaper was republished by the Communist Party of Turkey in 1935, only 12 issues could be published. This study, due to its limited scope, has taken the issues of the newspaper published in 1925 as its primary source; archival documents, monographs, and scholarly research on the subject have also been used