USAGE OF TRADITIONAL PATTERNS IN PRODUCT DESIGN: İZNİK YEŞİL MOSQUE LAST CONGREGATION PLACE RAILING PATTERN EXAMPLE

Aşçı T., Toktaş İ.

HOCA AKHMED YESEVİ 8. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Konya, Konya, Türkiye, 17 - 19 Mayıs 2024, ss.1, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Konya
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.1
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet

Tasarımda yenilikçi ve özgün yaklaşımların tarihi ve kültürel öğeler ile zenginleştirilmesi hedef kitle itibariyle beklenti ve tercihleri etkileyebilmektedir. Modern ve geleneksel biçimlerin sahip oldukları çizgiler ürün tasarımında, kullanım amacına bağlı olarak harmoni oluşturabilmektedir. Özellikle geleneksel desenlerin sahip olduğu derin anlam ve eşsiz geometrisi, tasarım alanında tasarımcılara oldukça geniş bir portföy sunmaktadır. Bu portföyde yer alan emsalsiz eserlerden biri olan İznik Yeşil Camii’nin sahip olduğu geleneksel desenler, bu hazinenin sadece küçük bir parçasıdır.

Osmanlı mimarisinin İznik'teki en önemli abidevi yapısı olan İznik Yeşil Cami, ilçenin doğusunda Lefke Kapısı'nın yakınındadır. I. Murad’ın veziri Çandarlı Hayrettin Paşa (öl. H. 789/M. 1387) tarafından Mimar Hacı Musa’ya yaptırılmıştır. Kitabesine göre inşasına H. 780/M. 1378’de başlanmış, H. 794/M. 1391’de tamamlanmıştır. Köşe sütunları ile mukarnas nişli, geometrik geçmeler, Rumi ve palmet kabartmalarla süslü sade mermer mihrap, en eski ve devrin en güzel Osmanlı örneği olarak göze çarpmaktadır. Selçuklu geleneğine uyan tuğla minare, camiye adını veren, yeşil firuze, sarı ve mor renkli çinilerle süslenmiştir. İznik Yeşil Cami, Selçuklu mimarisinden doğduğu sezilen Osmanlı üslubuna geçiş yapılarından biridir.

Caminin üç bölümlü son Cemaat yeri oldukça kapalı, kesme taş yapı şeklindedir. Camii Evliya 'Çelebi ile Mordtmann, Von der Goltz gibi gezginlerce zikredilmiştir. Desenlerde çokgen yıldızların sistematik biçimde yüzeyde yer kapladığı görülmektedir. Özellikle içte yer alan sekiz köşeli çokgen yıldızlar köşelerinden çıkılan dik doğrularla sekizgenleri oluşturmaktadır. Sekizgenleri birbirine bağlayan doğrular dikkatli bakıldığında kareyi meydana getirir. Sürekli kesişerek, iç içe girerek yeni şekilleri oluşturur. İçten dışa doğru ortaya çıkan geometrik şekiller birbirini yenileme, tekrarlama özelliği sayesinde sonsuzluk kavramının oluşmasını sağlamaktadır. Çokgen yıldızlar etkileyici ve tamamlayıcı bir etki bırakırken yatay ve düşey doğrusal çizgiler, birbirini kesen bir süreklilikte çerçeveyi tamamlamaktadır. Korkuluk şebekelerine bakıldığında kişide anlık etki bırakır, diğer şekillerin birbirinden farklı oluşumlarına imkân verir. Öyle ki, korkuluğa bakıldığında aynı anda pek çok geometrik şekil aynı anda görülebilir. Çünkü göz bir şekli gördüğünde geçişler sayesinde diğer bir farklı şekli keşfeder. Bunu sağlayan geometrik çizgilerdeki geçişlerdir. Geçişlerde farklı geometrik yapılar oluşmaktadır. Bu korkulukta aynı anda kare, üçgen, altıgen, sekizgeni görmek mümkündür.

Çalışmada İznik Yeşil Camii Son Cemaat yeri korkulukları üzerine işlenmiş olan özgün geometrik motiflerin analizi yapılmakta ve çizim aşamaları incelenmektedir. Bununla birlikte elde edilen desenin ürün tasarımında kullanımına ilişkin olarak örneklere yer verilmektedir. Elde edilen sonuçlar ışığında tasarımda geleneksel desenlerin tercih edilebilmesi noktasında olasılıklar değerlendirilmektedir.

Innovative and original approaches that enriching with historical and cultural elements in design can affect the expectations and preferences of the target audience. The lines of modern and traditional forms can create harmony in product design, depending on the intended use. Especially the deep meaning and unique geometry of traditional patterns offer a wide portfolio in the field of design to designers. The traditional patterns of the Iznik Green Mosque, one of the unique works in this portfolio, are only a small part of this treasure.

Iznik Green Mosque, the most important monumental structure of Ottoman architecture in Iznik, is located near the Lefke Gate in the east of the district. It was built by Architect Hacı Musa by Çandarlı Hayrettin Pasha (d. 789 H. / A.D. 1387), the vizier of Murad I. According to its inscription, it was built in H. 780/AD. Started in 1378, H. 794/AD. It was completed in 1391. The plain marble mihrab, with corner columns and muqarnas niches, decorated with geometric inlays, Rumi and palmette reliefs, stands out as the oldest and most beautiful Ottoman example of the period. The brick minaret, which complies with the Seljuk tradition, is decorated with green turquoise, yellow and purple tiles, which give the mosque its name. Iznik Green Mosque is one of the transitional structures from the Seljuk architecture to the Ottoman style.

The three-section last congregation area of the mosque is a very closed, cut stone structure. The mosque was mentioned by Evliya 'Çelebi and by travelers such as Mordtmann and Von der Goltz. In the patterns, it can be seen that polygonal stars systematically occupy space on the surface. Especially the eight-pointed polygon stars located inside form octagons with perpendicular lines extending from their corners. When looked carefully, the lines connecting the octagons form a square. It creates new shapes by constantly intersecting and intertwining. Geometric shapes emerging from the inside to the outside create the concept of infinity thanks to their feature of renewing and repeating each other. While polygonal stars leave an impressive and complementary effect, horizontal and vertical linear lines complete the frame in a continuity that intersects each other. When looking at the railing networks, it leaves an instant impression on the person and allows other shapes to form differently from each other. So much so that when looking at the railing, many geometric shapes can be seen at the same time. Because when the eye sees one shape, it discovers another different shape thanks to transitions. It is the transitions in geometric lines that provide this. Different geometric structures are formed in the transitions. It is possible to see square, triangle, hexagon and octagon at the same time in this railing.

In the study, the original geometric motifs engraved on the railings of the Last Congregation Hall of Iznik Green Mosque are analyzed and the drawing stages are examined. Additionally, examples are given regarding the use of the resulting pattern in product design. In the light of the results obtained, the possibilities of choosing traditional patterns in design are evaluated.