Rescaling of Spatial Planning Authorities in Türkiye: The Case of Bağcılar Square Urban Transformation Project
İdealkent, sa.48, ss.803-831, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Basım Tarihi: 2025
- Doi Numarası: 10.31198/idealkent.1574647
- Dergi Adı: İdealkent
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.803-831
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Neoliberal kentsel politikalar çoğu zaman âdemimerkeziyetçiliği öne çıkarsa da, Türkiye'de paradoksal biçimde mekânsal planlamanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB) bünyesinde yenilenmiş ve yoğunlaşmış bir merkezileşmesine zemin hazırlamıştır. Türkiye'nin köklü bir merkezî planlama geleneği bulunmakla birlikte, 2011 sonrası reformlar —özellikle ÇŞİDB'nin kurulması— planlama yetkisini büyük ölçüde merkezî hükümette toplamıştır. Bu çalışma, hukuki ve kurumsal çerçevelerin, yargı kararlarının ve Bağcılar Meydanı Kentsel Dönüşüm Projesi'nin nitel analizi yoluyla, 'riskli alan' ilanlarının katılım mekanizmalarını devre dışı bırakmak ve kentsel mekânın metalaşmasını hızlandırmak için nasıl kullanıldığını ortaya koymaktadır. Brenner'ın devletin yeniden ölçeklenmesi (state-rescaling) çerçevesini genişleten makale, Türkiye'nin, düzenleyici araçların demokratik denetimi zayıflatırken sermaye birikimini desteklediği, otoriter neoliberal kentleşmenin kendine özgü bir biçimini örneklediğini ileri sürmektedir. Bulgular küresel bir gerilimin altını çizmektedir: neoliberalizm söylemsel düzeyde yerelleşmeyi teşvik etse de, neoliberal kentleşme piyasa odaklı kentsel dönüşüm projelerini hayata geçirmek için çoğu zaman merkezî devlet gücüne dayanmaktadır. Çalışma, sermaye çıkarlarını adil ve kapsayıcı kentsel gelişmenin önüne koyan yönetişim modellerinin meşruiyetini sorgulayarak sonuçlanmaktadır.
Neoliberal urban policies often tout decentralization, yet in Türkiye, they have paradoxically facilitated a renewed and intensified centralization of spatial planning under the Ministry of Environment, Urbanization, and Climate Change (MEUCC). While Türkiye has a long-standing tradition of centralized planning, post-2011 reforms—particularly the establishment of the MEUCC—have significantly concentrated planning authority in the central government. Through a qualitative analysis of legal and institutional frameworks, judicial rulings, and the Bağcılar Square Urban Transformation Project, this study reveals how ‘risk area’ designations are used to bypass participatory mechanisms and expedite the commodification of urban space. Extending Brenner’s state-rescaling framework, the article argues that Türkiye exemplifies a distinctive form of authoritarian neoliberal urbanization, in which regulatory instruments support capital accumulation while weakening democratic oversight. The findings underscore a global tension: while neoliberalism rhetorically promotes decentralization, neoliberal urbanization often relies on centralized state power to implement market-oriented urban transformation projects. The study concludes by interrogating the legitimacy of governance models that prioritize capital interests over equitable and inclusive urban development.