Eşitsizliğin Bir Yürütücüsü Olarak Para Arzı: Türkiye'den VAR Tabanlı Kanıtlar

S., Güleç N.

İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, sa.29, ss.368-390, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, 2004-2023 yılları arasında Türkiye'de eşitsizlik ile makroekonomik dinamikler arasındaki ilişkiyi, özellikle para politikasının rolüne odaklanarak araştırmaktadır. Analiz, kişi başına düşen Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH), tüketici fiyat endeksi (TÜFE), döviz kuru (USD), borsa endeksi (BIST100) ve gelir ve tüketim Gini katsayıları dahil olmak üzere bir dizi makroekonomik göstergeyi içerirken, para politikası duruşunun bir temsilcisi olarak para arzının (M1) büyümesine özel dikkat gösterilmektedir. Vektör Otoregresyon (VAR) modellerini kullanarak, bu değişkenlerdeki değişikliklerin zaman içinde gelir ve tüketim eşitsizliğini nasıl etkilediğini inceliyoruz. Sonuçlar, incelenen değişkenler arasında M1'in, özellikle parasal genişlemenin hızlandığı 2019'dan sonra eşitsizlik ölçütleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve tutarlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bulgular, para politikasının enflasyon, varlık fiyatları ve döviz kurları üzerindeki etkisi yoluyla önemli dağıtımsal sonuçlara sahip olduğunu göstermektedir. Diğer makroekonomik faktörler de katkıda bulunsa da kanıtlar para arzı büyümesinin (reel sektör kazanımlarıyla eşleşmediğinde) eşitsizliği daha da kötüleştirebileceğini vurgulamaktadır. Bu sonuçlar, dağıtımsal düşüncelerin para politikasının tasarımına ve uygulanmasına entegre edilmesi gerektiğinin altını çizmektedir.
This study explores the relationship between inequality and macroeconomic dynamics in Türkiye from 2004 to 2023, with a particular focus on the role of monetary policy. While the analysis incorporates a range of macroeconomic indicators—including per capita Gross Domestic Product (GDP), consumer price index (CPI), exchange rate (USD), stock market index (BIST100), and income and consumption Gini coefficients—special attention is given to the growth of the money supply (M1) as a proxy for monetary policy stance. Using Vector Autoregression (VAR) models, we examine how changes in these variables affect income and consumption inequality over time. The results indicate that among the variables studied, M1 has a statistically significant and consistent effect on inequality measures, particularly after 2019, when monetary expansion accelerated. The findings suggest that monetary policy, through its influence on inflation, asset prices, and exchange rates, has notable distributional consequences. While other macroeconomic factors also contribute, the evidence highlights that money supply growth—when not matched by real sector gains—can exacerbate inequality. These results underscore the need to integrate distributional considerations into the design and implementation of monetary policy.