Osmanlı'da İlm-i Hadis/Hadiste Sünnî-Şîî Etkileşimi: eş-Şehîdu’s-Sânî(ö. 965-6/1559) Örneği

Osmanlı'da İlm-i Hadis, İstanbul, Turkey, 13 - 14 December 2019, pp.29-30, (Summary Text)

Publication Type: Conference Paper / Summary Text
City: İstanbul
Country: Turkey
Page Numbers: pp.29-30
Open Archive Collection: AVESIS Open Access Collection
Ankara Yıldırım Beyazıt University Affiliated: Yes

Abstract

Şîa’da hadis usulüne sistematik yakla- şım, V. hicrî asırda etkin olan Bağdat Ekolü’nde metin merkezli bir sıhhat anlayı-

şı ile ortaya çıkmıştır. Şîî ilim dünyasındaki yaklaşık iki asırlık bir duraklama dönemin- den sonra VII. hicrî asrın sonlarında yükselişe geçen Hille Ekolü’yle birlikte ise isnad mer- kezli bir sıhhat anlayışı ağırlık kazanmıştır. İsnad merkezli anlayışa geçişte Sünnî hadis anlayışının yadsınamaz bir etkisi olmuştur. Hadis usulü alanındaki daha kayda değer bir Sünnî etkiye ise bilhassa Osmanlı döneminde etkin olan Cebel-i Âmil Ekolü’nde rastlanmak- tadır. Mezkur ekolde yetişen meşhur alim Zey- nuddin b. Ali eş-Şehîdu’s-Sânî(ö. 965-6/1559), ilk müstakil hadis usulü eserini telif etmesi bakımından Şîî hadis tarihinde önemli bir yere sahiptir. İlk eğitimini kendi memleketin- de alan Zeynuddin b. Ali, sonrasında Osmanlı hakimiyetindeki Dımaşk, Kahire ve İstanbul gibi dönemin önde gelen Sünnî ilim merkez- lerine seyahatler düzenlemiş, bu seyahatleri esnasında Sünnî alimlerin meclislerine katıla- rak ilim tahsil etmiştir. Osmanlı dönemi ilim merkezlerinde aldığı bu eğitimin bir sonucu olarak hadis usulü alanında telif ettiği eserle- rin Sünnî hadis usulü eserleri ile kayda değer oranda örtüştüğü görülmektedir. Söz konu- su örtüşme, Şîa içerisinde de kabul edilen bir husustur. eş-Şehîdu’s-Sânî üzerindeki Sünnî etki -Hille Ekolü’nden farklı olarak- onun is- nad merkezli bir sıhhat anlayışını benimseme- sinin yanında metne dair sıhhat kriterlerini büyük ölçüde devre dışı bırakmasını da bera-berinde getirmiştir. Başka bir deyişle, Bağdat Ekolü’nde rivayetlerin temel sıhhat kriteri olan

Kur’an, sünnet, akıl ve icmaya muvafakat, Sün- nî hadis usulü anlayışının etkisiyle eş-Şehîdu’s- Sânî’de yerini neredeyse tamamen isnad mer- kezli bir sıhhat anlayışına bırakmıştır.

Bu çalışmada söz konusu dönemde Osman- lı hakimiyetindeki Cebel-i Âmil bölgesinde yetişen Şehîdu’s-Sânî ile birlikte Şîî hadis an- layışının geldiği nokta, mezkur alimin eserleri merkeze alınmak suretiyle ortaya konmaya ça- lışılacaktır. Bu bağlamda onun metne yönelik sıhhat kriterlerini devre dışı bırakan ve isnadı merkeze alan yöntemine ışık tutulacaktır. Çalış- manın amacı, Şîa’nın hadis anlayışının şekillen- mesinde söz konusu olan Sünnî etkiyi, Osmanlı hakimiyetinde yaşayan Şehîdu’s-Sânî özelinde ortaya koymaktır.