Osmanlı Diplomatiğinde Müzehhep Fermanlar


Arş. Gör. AYŞE NUR ALAGÖZ

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Tarih, Türkiye

Tez Danışmanı: Sıddık Çalık

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivleri (BOA) bünyesinde bulunan Müzehhep Ferman ve Beratlar Koleksiyonu içerisinde yer alan fermanlar diplomatik açıdan değerlendirilmiştir. Çalışmanın konusu olan müzehhep fermanların diplomatik özelliklerinin yanı sıra şekilsel ve içeriksel özellikleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Tezin birinci bölümünde diplomatik ilminin tarihsel gelişimi ve Osmanlı diplomatiğinin oluşum ve değişim sürecinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ilk olarak fermanların genel özellikleri ve rükûnları anlatılmış, devamında ise Müzehhep Fermanlar Koleksiyonu içerisinde yer alan fermanların diplomatik incelemesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde müzehhep fermanlarda yer alan, tezhip, mühür ve yazı türlerine örnekler verilmiştir. Tez, Osmanlı diplomatiği çalışmalarına mütevazi bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma yöntemi olarak tarama-derleme ve belge inceleme yönetimi kullanılmış, fermanların tezhiplerini inceleme kısmında betimsel anlatım yönteminden faydalanılmıştır. Konuyu sınırlandırmak adına Başbakanlık Osmanlı Arşivleri, Müzehhep Ferman ve Beratlar (BOA, MFB) koleksiyonu içerisinde bulunan yüz otuz üç ferman değerlendirmeye alınmış, koleksiyon içeresindeki beratlar konuya dahil edilmemiştir. Çalışmada birincil kaynakların yanı sıra ikincil kaynaklardan da yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda müzehhep fermanların rükün ve şartları tespit edilmiştir. İncelenen belgelerde belirli konularda üretilen belgelerin diğerlerine göre daha fazla olduğu belirlenmiş ve konu dağılımları grafikte belirtilmiştir. Söz konusu fermanlarda kullanılan tezhipler incelenmiş ve çalışma bulguları sonuç kısmında sunulmuştur.