KADINLARIN KURAN KURSLARINA KATILIM ÖRÜNTÜLERİ
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yaşam Boyu Öğrenme ve Yetişkin EĞitimi, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Yıldız
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Araştırmada, Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı’nca düzenlenen Kur’an kursları,
kadınların katılım örüntüleri bağlamında ele alınmaktadır. Keçiören’de bir Kur’an kursu
ekseninde yapılacak bu değerlendirmede, Kur’an kursu katılımcıları olan kadınların
sosyo-kültürel ve demografik özellikleri, bu kurslara katılan kadınların katılım
örüntüleri ve kursların kadınların toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda bilinçlenme ve
güçlenmesi sürecindeki rolü esas alınmıştır.
Araştırmada, nitel araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmada, sözü edilen
amaca ilgili literatürün taraması, belgeler ve dokümanları analiz ederek giriş yapılmış
ardından sosyo ekonomik düzey bakımından araştırmaya uygun bir ilçede düzenlenen
bir Kur’an kursu ele alınmıştır. Diğer bir ifade ile araştırma ilgili literatür ve istatistiki
veriler ile bir Kur’an kursu örnekleminde elde edilen bilgileri analiz eden bir çalışma
özelliği taşımaktadır.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO), eğitimde
toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamak amacıyla alınması gereken tedbirleri duyurduktan
sonra Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Ulusal Eylem Planı (2008-2013)
hazırlanmıştır. Bu kapsamda eğitimin her kademesinde örgün ve yaygın eğitim
kurumlarında uygulanan eğitim programlarına “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” konusunun
alınmasına karar verilmiştir. Bu yüzden Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadınların
güçlendirilmesi konuları tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de sosyal bilimlerin
gündeminde önemli bir yer almıştır. Yetişkin eğitimi programlarından biri olan Kur’an
kursları çerçevesinde toplumsal cinsiyet ve kadınların güçlendirilmeleri yaklaşımları ele
alındığında kadınların katılım örüntüleri üzerinde çalışılması gereken önemli bir alan
olarak ortaya çıkmaktadır.
Yetişkinlere yönelik açılan Kur’an kurslarında katılım sayısının diğer kurslara
nispeten daha yüksek olmasının nedenlerinin anlaşılması açısından bu araştırma
v
önemlidir. Ayrıca Kur’an kurslarının kadınlar üzerinde bıraktıkları etkinin belirlenmesi
gereklidir. Her iki amaca ulaşmak için ve yetişkin eğitimi programlarına yön vermesi
açısından bu çalışma önem taşımaktadır.
Araştırmada bilgi toplamak amacıyla nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır.
Bunun için ilgili literatür taranmış, Kur’an kursunda katılımcı olarak gözlem yapılmış,
Kur’an kursu katılımcısı olan yetişkin kadınlarla görüşme yapılmıştır. Ders sırasında
konuların anlatıldığı kısımlarda öğreticinin ses kaydı alınmıştır. Toplam 14 kadınla
yapılan görüşmeler iki ay süren bir çalışmanın sonucudur. Her bir görüşme ortalama 1
saat devam etmiştir. Görüşme esnasında başta yaş, eğitim durumu, medeni durumu,
nereli olduğu ve kaç çocuğunun olduğu gibi demografik bilgiler alındıktan sonra
kadınlardan hayatlarını anlatmaları istenmiştir.
Araştırmada ulaşılan sonuçlar özetle şunlardır: Kadınlar ataerkil baskı ve hane içi
üretim çıkmazından kurtulmak, sosyalleşmek, evden uzaklaşmak, yeni arkadaşlar
edinmek için Kur’an kurslarına yoğun katılım göstermektedir. Sonuç olarak kadınlar
geleneksel değerlere ters düşmeyen, ataerkil yapının olumladığı ve hatta teşvik ettiği,
kadının ev içi rolleriyle uyumlu söylem ve işleyişe sahip Kur’an kurslarını tercih
etmektedir.