Matüridi Kelam Ekolünde Mukallidin İmanı


Dr. Öğr. Üyesi ABDULLAH DEMİR

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri, Türkiye

Tez Danışmanı: Cağfer Karadaş

Tezin Onay Tarihi: 2006

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

"Mâtürîdî Kelâm Ekolünde Mukallidin İmanı" adlı bu çalışmada, Mâtürîdiyye mezhebinin bu konuya bakışı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümde, mezheplerin farklı mütalaaları sebebiyle yoğun tartışmaların yaşandığı iman konusu ile bağlantılı,  imanın mahiyeti, iman-amel ilişkisi, imanda artma-eksilme, iman-islâm ve imanda istisna konuları, Mâtürîdiyye mezhebinin iman anlayışının tespiti amacıyla incelenmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünde tahkik ve taklid kavramları lügavî açıdan olduğu kadar,  ıstılahî açıdan da incelenmiş, bu kavramla müteallik olarak amelî mezhepler arasında tartışılan taklid-ictihad ve itikadi mezhepler arasında tartışılan imanda taklid-tahkik konularına değinilerek bu konuda kelâm mezheplerinin duruşları belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın asıl konusunu teşkil edem üçüncü bölüm ise Mâtürîdiyye’nin bu konuya bakışının ve izahının tespitine ayrılmıştır. Bu maksatla ulaşılabildiği kadarıyla genel kelâm literatürü ile birlikte özellikle Ebû Hanife’den zamanımıza kadar yazılan Hanefiyye-Mâtürîdiyye çizgisindeki eserler taranıp, tetkik edilerek sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır. Mukallidin imanı problemi, Mâtürîdîyye âlimlerinin üzerinde hassasiyetle durdukları konulardan biridir. Zira bu konunun neticesi direkt olarak Müslümanların çoğunluğunu ilgilendirmektedir. Mâtürîdîyye ekolüne göre mukallidin imanı sahihtir fakat delille imanını kuvvetlendirmediği için mesuldür. Mâtürîdî kelâmcıların eserlerinde ilgili bölümler genellikle Mu'tezile, Ebü'l-Hasan el-Eş'arî ve diğer bazı Eş'ariyye kelamcılarının "mukallidin imanının sahih olmadığı" şeklindeki görüşlerinin reddedildiği antitez formatında işlenmektedir. Araştırmamız esnasında Mâtürîdiyye kaynaklarında ayrıntılı şekilde ele alınıp reddedilen Mu'tezile ile bazı Eş'ariyye âlimlerine atfedilen görüşler, bu mezheplere ait kaynaklarda 'net' ifadelerle tespit edilememiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, Mâtürîdîyye'nin, üzerinde çokça tartışma yapılan "mukallidin imanı" konusuna bakışını değişik boyutlarıyla incelemiş olması bakımından önemlidir.