Güç Geçiş Teorisi Bağlamında Küresel Hegemonyaya Karşı Alternatif Ödeme Araçları Girişimleri: BRICS Ülkeleri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi, Siyaset Bilimi Ve Kamu Yönetimi, Türkiye
Tez Danışmanı: Güliz Dinç
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Özet:
Özet
Bu çalışma, küresel finansal hegemonya karşısında kurucu BRICS üyelerinin
(Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) geliştirdiği finansal
mekanizmaları, Organski’nin Güç Geçişi Teorisi üzerinden analiz etmeyi
amaçlamaktadır. Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri bir arada
kullanılmıştır. Süreç izleme, içerik analizi ve arşiv taraması gibi yöntemler
uygulanarak BRICS ülkelerinin 2009-2024 yılları arasında geliştirdiği finansal
araçlar değerlendirilmiştir. Ayrıca, ülkelerin Merkez bankaları, bakanlıkları, Uluslararası
Para Fonu (IMF), Dünya Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) gibi kuruluşların
veri tabanlarından alınan resmi veriler kullanılarak istatistiksel analizler
gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışmada BRICS ülkelerinin küresel finansal hegemonyaya karşı meydan okuduğu
şu dört temel araç araştırılmıştır: İkili ticarette ulusal para kullanımı
anlaşmaları, merkez bankası dijital para birimleri (CBDC), ikili para takas
anlaşmaları ve alternatif sınır ötesi finansal mesajlaşma ve transfer
sistemleri. Ülkelerin anılan girişimlerine katılım düzeyleri, oluşturulan
standart bir ölçek aracılığıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve Güç
Geçişi Teorisi ve bu teorideki meydan okuma beklentileri ile uyumları test
edilmiştir. Bu araştırmaya göre, Çin en aktif meydan okuyan ülke olarak öne
çıkarken, Rusya, Brezilya, Hindistan ve Güney Afrika da kendi finansal
bağımsızlıklarını artırmaya yönelik çeşitli seviyelerde adımlar atmıştır.
Ayrıca, çalışmayla Güç Geçişi Teorisi’nin günümüzde hala geçerliliğini
koruduğu, yapılan teori ve pratiğin karşılaştırma yöntemiyle test edilmesi
sonucunda ortaya çıkarılmıştır.
Sonuç olarak, BRICS ülkeleri, alternatif ödeme sistemlerini
yaygınlaştırarak batı merkezli küresel finansal sistemine bağımlılıklarını
azaltmaya çalışmaktadır. ABD hâkimiyetine karşı yürütülen bu girişimler henüz
küresel finansal sistemi köklü bir şekilde değiştiremese de gelecekte BRICS
ülkelerinin iş birliğini artırarak daha etkili sonuçlar elde edebileceği,
finansal bağımsızlıklarını artırabilecekleri; yaptığı girişimlerin ise diğer
ülkelere örnek teşkil edeceği değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, BRICS
ülkelerinin alternatif ödeme sistemlerine dair sistematik ve güncel bir analiz
sunarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Ayrıca, Türkiye'nin de benzer finansal araçları
benimsemesi durumunda finansal egemenliğini artırabileceği ve çok kutuplu
düzende daha etkin bir aktör olabileceği yönünde politika önerilerine yer
verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Küresel Hegemonya,
Alternatif Ödeme Sistemleri, Uluslararası Politik Ekonomi, Küresel Finans