ABDULLAH SALÂHADDİN UŞŞÂKÎ’NİN TERCEME-İ GÜLŞEN-İ TEVHÎDİ (İNCELEME-METİN)
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Akkuş
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Mesnevî’den seçilen belirli sayıdaki
beyitlerin beşer beyitle şerh edilmesi suretiyle Farsça olarak Şâhidî
tarafından kaleme alınan Gülşen-i Tevhîd’i Salâhî manzum bir şekilde
Türkçeye tercüme etmiştir. Terceme-i Gülşen-i Tevhîd ismindeki bu eser Gülşen-i
Tevhîd’in tespit edilen ilk tercümesidir. Salâhî’nin bu tercümeyi
yapmasındaki etkenler arasında Gülşen-i Tevhîd’in Mesnevî’den
seçilen beyitleri beşer beyitle şerh etme geleneğini başlatması, Farsça kaleme
alınmış olması, rağbet edilen bir eser olması ve aynı türdeki diğer iki eserin
Türkçe olması gibi hususların yer aldığı söylenebilir.
3778 beyitlik bu tercüme beyit sayısı olarak kaynak metinle birebir
aynıdır. Bunda Salâhî’nin vezin ve anlamdan ödün vermemek adına tercümede metne
büyük oranda sadık kalmasının etkisi büyüktür. Aynı şekilde hem Mesnevî’den
seçilen beyitlerdeki hem de şerh kısmındaki ayet, hadis, Arapça ifadeler,
peygamber ve tarihi şahsiyetler ile mekan isimlerinin de tercümede korunmuş
olması bunun göstergelerinden biridir. Bunula birlikte tercümede Salâhî’nin
kelime ekleme, çıkarma ve değiştirmeleri yaptığı tasarrufta bulunduğu
anlaşılmıştır. Ayrıca bu tercümede Mesnevî’den seçilen beyitlerin de tercüme
edilmesi dikkat çekici bir husustur.
Bu çalışmada eserin tespit edilen iki nüshası üzerinden tenkitli
metni ortaya konulmuş, şekil ve muhteva yönünden incelemesi yapılmıştır.
Tenkitli metin oluşturulurken müellif nüshası bulunmadığı için her iki nüshadan
da istifade edilmiştir. Muhteva incelemesinde ise tasavvufî nitelikteki bu
eserin bilgi veren, öğretici ve nasihat edici bir üslupta yazıldığı
belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Mesnevî, şerh, Şâhidî, manzum tercüme, Salâhî