The impact of encyclopedic conceptualizations on publicization of political knowledge: A comparison of Encyclopédie and al-Rasa'il al-Ikhwan al-Safa

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi, Siyaset Bilimi Ve Kamu Yönetimi, Türkiye

Tez Danışmanı: Mümin Köktaş

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Immanuel Kant'ın aydınlanma tanımını merkeze alarak, farklı tarihsel ve kültürel bağlamlarda ortaya çıkmış iki kolektif ve ansiklopedik eseri karşılaştırmayı amaçlamaktadır. İncelenen eserler, İslam medeniyetinin Altın Çağı'nda yazılmış İhvan-ı Safa'nın Risaleleri ile 18. yüzyıl Batı Aydınlanması'nın ürünü olan ve Denis Diderot'un öncülüğünde hazırlanan Encyclopédie'dir. Karşılaştırma, temel olarak altı kavram üzerinden yürütülmektedir: özgürlük, hak, ahlak, eşitlik, egemenlik ve adalet. Bu kavramlar; birey (özgürlük ve hak), toplum (ahlak ve eşitlik) ve siyaset (egemenlik ve adalet) başlıkları altında,üç düzeyli bir analiz çerçevesiyle ele alınmıştır. Çalışmada Annales Okulu'nun tarihyazımı anlayışı, Derrida'nın yapısöküm yöntemi ve yorumlayıcı yaklaşım bir arada kullanılmış; ayrıca bulanık küme teorisi ve matematiksel fonksiyonların temel mantığı bu yöntemsel çerçeveye destek sağlamıştır. Her bir kavramın tarihsel gelişimi izlenmiş, bu kavramlara söz konusu eserlerde nasıl yaklaşıldığı analiz edilmiş, benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmuş ve bu eserlerin sonraki düşünsel üretimlere etkisi belirli referanslar aracılığıyla tartışılmıştır. Çalışmanın temel iddiası, Kant'ın "aydınlanma"yı aklın kullanımıyla tanımlayan yaklaşımından hareketle, farklı dönem ve medeniyetlerde ortaya çıkan düşünsel projelerin benzer sorulara benzer cevaplar verebildiğini göstermektir. Bu bağlamda, bireyin akıl yoluyla özgürleşmesi, toplumun bilgi ve ahlaka dayalı olarak dönüşmesi ve siyasetin adalet temelinde örgütlenmesi gibi ortak düşünsel yönelimler, insanlığın evrensel entelektüel mirasının parçaları olarak değerlendirilmiştir.