Soykırım sözleşmesi bağlamında devlet sorumluluğu: Ruanda örneği
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Taylan Barın
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Soykırım suçu genelde bir Devlet politikası çerçevesinde sistematik bir şekilde işlenmektedir. 3 ay gibi kısa bir sürede tahminen 1 milyon insanın hayatını kaybettiği Ruanda Soykırımı gelecekte benzer insanlık trajedilerinin yaşanmaması açısından uluslararası hukuk bakış açısıyla incelenmesi gereken bir konudur. 2001 yılında Uluslararası Hukuk Komisyonu tarafından Uluslararası Hukuka Aykırı Eylemlerden Dolayı Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler’den 19. maddenin çıkarılması ile Devletler açısından cezai sorumluluk yolu kapanmıştır. Suça konu eylemleri gerçekleştiren Devlet görevlilerinin sorumluluğu ise devam etmektedir. “Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi” bağlamında Bireysel Ceza Sorumluluğunu inceleyen akademik çalışmalar mevcutken sözleşme çerçevesinde Devlet Sorumluluğu konusunu inceleyen Türkçe literatürde eksiklik olduğu görülmüştür. Bu amaç doğrultusunda çalışmamız Devlet Sorumluluğunu sözleşme çerçevesinde ve Ruanda Soykırımı özelinde tartışmayı amaçlamıştır. Eserde; Soykırımda Devlet Sorumluluğunu Belirleyen Hukuki Kriterler Uluslararası Mahkeme içtihatları ışığında değerlendirilmiştir. Ayrıca UAD ve EYUCM tarafından kullanılan Etkin Kontrol ve Genel Kontrol ölçütleri de karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Soykırım Sözleşmesi ile Devletlere getirilen ek yükümlülükler olan “Soykırımı Önleme ve Cezalandırma Ödevinin Yerine Getirilmemesi”, “Soykırımda Komplo, Doğrudan ve Aleni Surette Kışkırtma ve Teşebbüs” ile “Soykırıma İştirak” gibi durumlarda Devlete suç atfedilmesi konusu yargısal içtihatlar da dikkate alınarak incelenmiştir. Uluslararası Adalet Divanı tarafından görülen Nikaragua v. Almanya Davasına da çalışmada yer verilerek özellikle Soykırımı Önleme ve Cezalandırma Ödevinin kapsamı ve Devletlerin hangi eylemlerinin soykırım sözleşmesini ihlal olarak görülebileceği konuları
aydınlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmada Ruanda’nın daha önce sömürgesi olduğu Belçika ve Fransa devletlerine bu iki devletin Ruanda siyasi tarihi üzerinde daha fazla etki sahibi olduğu için daha fazla yer ayrılmıştır. Bu çalışma, “Soykırım Sözleşmesi Bağlamında Devlet Sorumluluğu” konusunu Ruanda örneği üzerinden uluslararası hukuk bakış açısıyla ele almayı amaçlamış ve bu doğrultuda Uluslararası Hukuk kaynakları çerçevesinde konuyu tetkik etmiştir. Tezimiz kapsamında yapılan araştırmalar sonucunda Fransa’nın “Hutu Rejimi ile Gizli İlişkiler Yürütme ve İş Birliği Yapma”, “Soykırım Şüphelilerinin Saklanmasına Yardım Etme” ile “Silah Tedariki ve Askeri Eğitim Verilmesi” gibi fiilleri nedeniyle Ruanda Soykırımı bağlamında Soykırımı Önleme ve Cezalandırma Ödevini yerine getirmediği sonucuna varılmıştır. BM’ye getirilen en temel eleştirilerden biri ise dünya genelinde gerçekleşen insani sorunlara zamanında müdahale edememesi” şeklindedir. Ruanda Soykırımında da BM’nin başarısız bir performans gösterdiği söylenebilir.