Türk Halk Müziğinde Yapısal Organizasyon Analizi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: İsmet Doğan
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışmada, Türk halk müziğinin yapısal özelliklerine dair unsurların tespitine yönelik bir analiz modeline ilişkin esaslar ortaya konmuş ve bu model, örnek eserler üzerinde gerçekleştirilen analizlerle açıklanmıştır. Çalışma ile halk müziği eserlerinde ezgi, güfte, ölçü ve ritim gibi yapısal özelliklere ilişkin hususların karşılaştırmalı olarak ele alınması ve notaya daha doğru bir şekilde yansıtılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda; söz konusu yapısal özellikler, zaman organizasyonundaki konumları bağlamında ve gruplama ilkeleri çerçevesinde incelenerek, nota yazısında daha tutarlı ve açıklayıcı bir şekilde gösterilebilmiştir. Çalışma, konu ile ilgili araştırmaların incelenmesi ve analiz olmak üzere iki ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, araştırma konusu ile ilgili yerli ve yabancı kaynaklar detaylı şekilde incelenmiş; temel kavram ve yaklaşımların karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi sonucunda, analize esas teşkil eden bulgulara ulaşılmıştır. İkinci bölümde ise, ilk bölümde yapılan değerlendirmeler ve elde edilen bulgular neticesinde analiz modeli oluşturulmuş ve bu model örnek eserlere uygulanarak analizin esaslarına ilişkin bulgulara ve sonuçlara ulaşılmıştır. Bu kapsamda çalışmada ulaşılan önemli sonuçlar arasında; zaman organizasyonunu belirleyen temel etkenin sesten bağımsız metrik ağırlık noktaları olması, yapısal organizasyonun şekillenmesinde esas unsurun dizedeki hece değerlerinin toplamından oluşan “îka” olması ve yapıyı meydana getirerek tür çeşitlemelerini ortaya çıkaran esas bileşenin ise “dönem” olması sayılabilir. Ayrıca, yapısal organizasyon analizinin; ses merkezleri, usûl, vezin, dizedeki toplam hece, îka, dönem yapısı gibi unsurların model alınması yoluyla, belli bir eserden çeşitlemeler oluşturulmasına veya yeni eserlerin üretilmesine olanak sağladığı ortaya konmuştur.