Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat, Türkiye
Tez Danışmanı: İbrahim Demir
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Bu tez hasat işçilerine uygulanan ücret rejimini belirlemede etkili faktörleri ve özellikle ürünlerin kırılganlığının ne derecede etkili olduğunu incelemektedir. Çalışmanın odağında işçi yoğun hasatı olan tarım ürünleri yer almaktadır. 2022 Ekim ve 2023 Nisan dönemleri arasında Ankara’nın 25 ilçesinde aktif şekilde tarım üretimi yapan 384 çiftçi ile yüz yüze anket çalışması yapılmış, 27 tane uzman ile görüşülmüş ve toplam 1260 gözlem birimine ulaşılmıştır. Anketler sırasında kırılganlık seviyesinin ücret rejimini belirleme üzerindeki etkisi, ücret rejiminin hasat esnasında gerçekleşen zayiat ve yıpranma seviyeleri üzerindeki etkisi ve hasat işçilerine yapılan gözetleme/denetlemenin benzer kategorilerdeki ürünler içerisinde zayiatı ve yıpranmayı azaltıp azaltmadığı sorularına yanıtlar aranmıştır. Ayrıca Ankara’da tarım üretimi yapan çiftçilerin genel bir profili çıkarılmıştır.
Analizlerde birim düzeyinde modelleme kullanılarak çok terimli lojistik regresyon yöntemi ile küçük alan tahmini uygulanmıştır. Çalışmanın sonuçları, ürün kırılganlığındaki her %1'lik artışın, birim bazlı parça başı ödeme rejimine kıyasla günlük ödeme rejiminin uygulanma olasılığını %1,255 oranında artırdığını göstermektedir. Çok yıllık bitkilerde bitki/ağaç yıpranması söz konusu olduğunda, ürün karakteristiğinden bağımsız şekilde, götürü usul ödeme rejimlerinin tercih edildiği görülmüştür. Ürün kategorileri kendi içinde değerlendirildiğinde her bir kategori için en uygun ödeme rejiminin belirlenmesi gerektiği görülmüştür. Bunun için, bu çalışma kapsamında ürün zayiatı ve bitki/ağaç yıpranmasını en aza indirmek için bir amortisman teorisi geliştirilmiştir. Yani, amortismanı belirleyen faktörler de dikkate alınmıştır. Ayrıca hasat işçilerine hasat esnasında gözetleme/denetleme uygulanması ürün zayiatını %5.6 azaltırken, bitki/ağaç yıpranmasını da %7.1 azaltmıştır.
Çalışma ayrıca tarımsal üretimde işgücü ile ilgili sorunları görüşmeler esnasında en çok vurgulanan beş tema etrafında inceleyerek politika önerileri sunmakta, Türkiye ve Ankara’daki güncel veriler etrafında da tartışmaktadır.