Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ile Kişilerarası Bağımlılık Özellikleri Arasındaki İlişkide İşlevsel Olmayan İnançların ve Kişilerarası Davranış Problemlerinin Aracı Rolü
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ayşe Bikem Kargı
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışmada erken dönem uyumsuz şemalar ile
kişilerarası bağımlılık özellikleri arasındaki ilişkide işlevsel olmayan
inançların ve kişilerarası davranış problemlerinin aracı rolünün incelenmesi
amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini araştırmaya gönüllü katılan 18-65 yaş
arası 409 birey oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak Kişilerarası
Bağımlılık Ölçeği, Young Şema Ölçeği Kısa Form-3, Fonksiyonel Olmayan Tutumlar
Ölçeği-A ve Kişilerarası Problemler Envanteri kullanılmıştır. Veriler SPSS 26.0
programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz tekniği olarak t testi, tek
yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon analizi, hiyerarşik regresyon
analizi ve seri çoklu aracı değişken analizi kullanılmıştır. Araştırmanın
sonucunda kişilerarası bağımlılık düzeyinin cinsiyet ve yaşa göre anlamlı
olarak farklılaştığı, eğitim ve gelir düzeyi açısından anlamlı olarak
farklılaşmadığı görülmüştür. Erken dönem uyumsuz şemalar, işlevsel olmayan
inançlar ve kişilerarası davranış problemlerinin kişilerarası bağımlılık
eğilimi toplam puanı ile pozitif ilişkili olduğu bulunmuştur. Regresyon analizi
sonucunda zedelenmiş otonomi şema alanından terk edilme ve karamsarlık,
kopukluk alanından kusurluluk, sosyal izolasyon ve duyguları bastırma ,
diğerleri yönelimlilik alanından kendini feda etme ve cezalandırılma, yüksek
standartlar alanından yüksek standartlar
ve onay arayıcılık şemalarının; işlevsel olmayan inançlardan onay
ihtiyacının ve kişilerarası davranış problemlerinden girişken olamama, sosyal
çekinik, talepkarlık ve soğuk mesafeli davranışın kişilerarası bağımlılığı
anlamlı olarak yordadığı görülmüştür. Seri çoklu aracı değişken analizi
sonucunda erken dönem uyumsuz şema alanlarının kişilerarası bağımlılığı
yordadığı ve işlevsel olmayan inançlar ile kişilerarası davranış problemlerinin
bu ilişkide seri aracı rolünün olduğu bulgulanmıştır. Diğerleri yönelimlilik ve
zedelenmiş otonomi şema alanlarının kullanımının onaylanma ihtiyacını
artırdığı, bu ihtiyaçla bireyin aşırı uyumlu olma ve kendini feda etme
davranışları sergileyebildiği, bu ilişkilerin kişilerarası bağımlılığı
açıklamada etkili olduğu bulunmuştur.
Bulgular alanyazın eşliğinde tartışılmıştır.