Bir Dağıtıcı Adalet Anlayışı Olarak Şans Eşitlikçiliği ve Eleştirisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Muharrem Kılıç
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Kapitalizmin hakim üretim biçimi haline gelmesiyle hiç olmadığı kadar artan iktisadi eşitsizlikler dağıtıcı adaletin eşitlikçi yorumlarının büyük bir önem kazanmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Anglo-Amerikan felsefe geleneğindeki eşitlikçi adalet tartışmalarında merkezi bir konum işgal eden şans eşitlikçiliğinin eleştirisi üzerinedir. Şans eşitlikçisi kuramlar, kolayca reddedilemeyen ortak bir temel ilkeye dayanır: Herhangi bir kişinin kendi hatasıyla veya seçimiyle gerekçelendirilemediği sürece diğerlerinden daha kötü durumda olması adalete aykırıdır. Çalışmanın araştırma sorusu, bu ilkeyi merkeze alan şans eşitlikçiliğinin modern toplumlarda adaletin temel çerçevesi olarak kabul edilmek için ne ölçüde elverişli olduğudur. İddiamız, ilkenin takip edebileceği tüm alternatif güzergâhlardaki çıkmazların şans eşitlikçiliğini kabul edilemez kıldığıdır. Bu iddianın test edilmesi için şans eşitlikçiliğinin kurucu yazarları Ronald Dworkin, Richard Arneson ve Gerald Allan Cohen'in adalet kuramları; "normatif yansıtıcılık", "tutarlılık" ve "hayata rehberlik etme kapasitesi" kriterleri aracılığıyla kapsamlı ve derinlikli bir değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Dworkin'in "kaynakların eşitliği" kuramında; insanların tüm hırs ve tutkularından kategorik olarak sorumlu tutulmasının, kaynaklara piyasa aracılığıyla değer biçilmesinin ve farazi sigorta mekanizmasının yol açtığı kaynak dağılımının şans eşitlikçiliğinin temel ilkesiyle çeliştiği öne sürülmektedir. Arneson'ın "refah için eşit fırsat" kuramı; refahın ne olduğu, nasıl ölçülebileceği ve "eşit fırsatın" ne anlama geldiğine ilişkin belirlemeleri sebebiyle hayata rehberlik etme kapasitesini yoğun ölçüde yitirmektedir. Cohen'in "avantaja eşit erişimi" ise, avantaj kavramının belirsizliği nedeniyle tutarsızlaşmakta ve Cohen'in yapmak zorunda kaldığı bir revizyon sonucunda şans eşitlikçiliğinin temellerinde yatan "sorumluluğa duyarlılık" unsurunu büyük ölçüde yitirmektedir. Ulaşılan bulguların şans eşitlikçisi kuramların ağır sorunlarla karşı karşıya olduğunu gösterdiği ve bu sorunların kuramcıların "hatalı seçimlerinin" neticeleri değil, şans eşitlikçiliğinin takip edebileceği alternatif güzergâhların kaçınılmaz sonuçları olduğu iddia edilmektedir. Böylece, şans eşitlikçiliğinin modern toplumlarda adaletin temel çerçevesi olarak kabul edilmek için yeterince elverişli olmadığına ilişkin hipotezin doğrulandığı kanaatine ulaşılmaktadır.