Tanzimat Dönemi Osmanlı Yargılama Hukukunda İstinaf
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Kamu Hukuku, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Kılınç
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Hukuk tarihi ilkeleri gözetilerek hazırlanan bu çalışmada,
Tanzimat dönemi Osmanlı hukukunda istinaf kurumu incelenmiştir. Çalışmada, Tanzimat
dönemi mevzuatından, bu düzenlemelerle ilgili ortaya konan şerhlerden, o zamana ait dergilerde kaleme alınan makalelerden,
devrin mahkeme kararlarından ve literatürden faydalanılmıştır. Tanzimat dönemi
Osmanlı usul hukuku, adli teşkilatı ve kanun yolları hakkında çeşitli eserler
mevcuttur. Ancak Tanzimat devrinde istinaf kurumunu tek başına inceleme konusu
edinen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bakımdan Osmanlı hukukunda istinaf
müessesesi, müstakil ve ayrıntılı olarak hem hukuk hem de ceza muhakemesi bağlamında
ele alınmak istenmiştir. Osmanlı Devleti’nde Tanzimat dönemiyle birlikte yeni
birçok düzenleme ve kurum hukuk sahasına dâhil edilmiştir. Klasik dönemde tek
dereceli ve tek hâkimli şer‘iyye
mahkemelerine, Tanzimat döneminde nizamiye
mahkemeleri eklenmiştir. İki dereceli ve çok hâkimli mahkemelerde uygulanacak
yeni usul kuralları meydana getirilmiş ve bunun sonucu olarak istinaf kurumu “teknik
anlamda” ortaya çıkmıştır. İstinaf kurumu, getirilen düzenlemeler ve
değişikliklerle gelişim göstermiş ve Cumhuriyet devrinin başlangıcına kadar uygulama
alanı bulmuştur. İstinaf müessesesi ile gerek hukuk gerek ceza muhakemesinde
ilk derecede görülen davaların tekrar ele alınması ve böylece hatalı kararlar
verilmesinin önüne geçilmesi istenmiştir. Ancak düzenlemelerde eksikliklerin
oluşu, yeterli donanıma sahip hâkimlerin bulunmaması, kurumun uygulayıcılar
tarafından yeterince anlaşılamaması gibi nedenlerden ötürü istinaf müessesesi
ortadan kaldırılmıştır. Kanun koyucu ve uygulayıcıların, hukuk tarihimizdeki
birikim ve tecrübelerden yararlanması ve benzeri hatalara düşmemesi, yakın
zamanda yeniden kabul edilen istinaf kurumunun kalıcılığı ve hukukumuza katkısı
bakımından önem arz etmektedir. Bu kapsamda istinaf kurumunun ne anlama
geldiği ve hangi amaca hizmet ettiği açık bir şekilde ortaya konulmalı, yeterli
sayıda istinaf mahkemesi kurulmalı ve bilinçli ve donanımlı hâkimlerin burada
görev alması sağlanmalıdır.