KOKLEAR İMPLANT KULLANICILARINDA ÇALIŞMA BELLEĞİ VE DİNLEME ÇABASININ İNCELENMESİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Odyoloji, Türkiye
Tez Danışmanı: Betül Çiçek Çınar
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu çalışmada, koklear implant (Kİ) kullanıcılarının gürültülü ortamlarda karşılaştıkları bilişsel yük ve harcadıkları dinleme eforunun, yaş ve çalışma belleği kapasitesi açısından eşleştirilmiş normal işiten (Nİ) ve koklear implant simülasyonu (KİS) gruplarıyla çift görev paradigması üzerinden karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya 18 ile 45 yaş arası, her grupta 28 kişi olmak üzere toplam 84 yetişkin katılımcı dahil edilmiştir.
Bireylerin dinleme eforu, birincil görev olarak Türkçe Matris Testi'nin, ikincil görev olarak ise uyak karar görevinin kullanıldığı davranışsal bir çift görev modeli ile değerlendirilmiştir. Katılımcıların çalışma belleği kapasiteleri ileri ve geri sayı dizisi testleriyle ölçülmüş, ayrıca test prosedürünün yorgunluk yaratıp yaratmadığını belirlemek amacıyla test öncesi ve sonrasında Görsel Analog Skalası uygulanmıştır.
Analiz sonuçlarına göre, Kİ ve KİS gruplarının harcadığı dinleme eforunun Nİ grubuna kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu, ancak Kİ ve KİS gruplarının efor düzeylerinin birbirine eşdeğer olduğu bulunmuştur. Sentaktik karmaşıklığın (kurallı ve devrik cümle yapısı) ve bireysel çalışma belleği kapasitesi skorlarının dinleme eforu üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir ana etki yaratmadığı saptanmıştır. Kİ kullanıcılarına yönelik grup içi analizlerde, implantasyon yaşı düştükçe dinleme eforunun anlamlı düzeyde azaldığı, ancak toplam cihaz kullanım süresinin efor üzerinde anlamlı bir yordayıcı etkisinin bulunmadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular, Kİ kullanıcılarındaki artan zihinsel yükün temel nedeninin üst düzey bilişsel eksikliklerden ziyade, cihazın sunduğu sınırlı spektral çözünürlüğün yarattığı işitsel darboğaz olduğu düşünülmüştür.