Research Information System
MEETCON - MEDICINE II. INTERNATIONAL CONGRESS OF MEDICAL AND HEALTH SCIENCES, İstanbul, Turkey, 26 March 2026, vol.1, no.1, pp.114-122, (Full Text)
ÖZET Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) savaş ajanları, 20. yüzyıldan itibaren konvansiyonel savaş stratejilerinde ve asimetrik tehdit unsurları kapsamında küresel güvenlik açısından önemli riskler oluşturmuştur. Yüksek ölüm oranları, geniş etki alanları, psikolojik etkileri ve uzun süreli çevresel tahribatları nedeniyle bu ajanlar yalnızca askeri değil, aynı zamanda sivil güvenlik açısından da ciddi tehditler barındırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, KBRN savaş ajanlarının tarihsel gelişimi kapsamında tespit, teşhis ve izleme yöntemlerini incelemek ve bu ajanların küresel güvenlik üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Bu çalışmada konuya ilişkin bilimsel literatür ve uluslararası raporlar incelenmiş; KBRN savaş ajanlarının tarihsel gelişimi, I. Dünya Savaşı’ndan günümüze kadar kullanılan tespit ve analiz teknolojileri çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca uluslararası veri tabanlarından elde edilen bilgiler doğrultusunda bu ajanların kullanımına ilişkin istatistiksel veriler değerlendirilmiştir. Global Terrorism Database (2015) verilerine göre, 1970–2014 yılları arasında kimyasal, biyolojik ve radyolojik ajanların kullanıldığı toplam 143 olay (95 kimyasal, 35 biyolojik ve 13 radyolojik) rapor edilmiştir. Nükleer silahlar ise bu veri setinde doğrudan olay bazlı yer almamakta olup, son yüzyıl içerisinde gerçekleştirilen 2000’in üzerindeki nükleer testler, stratejik caydırıcılık kapsamında ayrı bir değerlendirme alanı oluşturmaktadır. Son resmi nükleer deneme ise 3 Eylül 2017 tarihinde Punggye-ri bölgesinde Kuzey Kore tarafından gerçekleştirilmiştir (CTBTO, 2023; SIPRI, 2024). KBRN tehditlerine karşı uluslararası hukuk mekanizmaları kapsamında Chemical Weapons Convention (CWC), Biological Weapons Convention (BWC) ve Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty (CTBT) gibi anlaşmaların önemli rol oynadığı görülmektedir. Ayrıca Dünya Sağlık Örgütü (WHO), özellikle 21. yüzyılda Uluslararası Sağlık Tüzüğü kapsamında üye ülkelerin kimyasal ve biyolojik INTERNATIONAL CONFERENCE NETWORK 116 tehditlere yönelik hazırlık ve müdahale kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalarını artırmıştır (WHO, 2004, 2016). Elde edilen veriler, KBRN savaş ajanlarının uluslararası güvenlik açısından yüksek etkili bir tehdit kategorisinde değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bu ajanların yol açtığı hasarın boyutu, erken tespit, hızlı teşhis ve etkili ilk müdahale kapasitesi ile doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle, KBRN savaş ajanlarının etkin bir şekilde tespit edilmesi ve izlenmesi, hem ulusal hem de uluslararası güvenlik stratejilerinin vazgeçilmez bir bileşeni olarak önemini korumaktadır. Anahtar Kelimeler: KBRN ajanları; kimyasal silahlar; biyolojik silahlar; radyolojik silahlar; nükleer silahlar; uluslararası hukuk; küresel güvenlik