Üniversite Gençliğinde Deizm Etkinliği Araştırması (Ankara Üniversitesi Örneği)
Toker İ.(Yürütücü), Cizreli B., Çevik M. L.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2020 - 2021
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
- Başlama Tarihi: Temmuz 2020
- Bitiş Tarihi: Temmuz 2021
Proje Özeti
Türkiye’de toplumsal değişmelerde din
sürekli olarak gündemde olmuştur. Bu durum Osmanlı Devleti döneminde de
Cumhuriyet’in kuruluşu ve onu takip eden on yıllarda da hep böyle seyretmiştir.
Nitekim günümüzde hızlanan değişim ve dönüşümlerde de din ile ilgili boyutun ön
planda olduğu gözlemlenmektedir.
Yirmibirinci yüzyıl Türkiyesi, anlaşıldığı kadarıyla derin bir
ekonomik, siyasal ve kültürel dönüşüm geçirmektedir. Bu değişimde dikkat çeken
hususlardan biri sekülerleşme sürecinin beklenmeyen bir sonucu olarak yaşanan
dinselleşmeyi takip eden dini kültürel istikrarsızlıktır. Bunun bir uzantısı
olarak ülkede popüler ve gündelik yaşam düzeylerinde din ile ilgili tepkisellik
ve kuşkululuk tavırlarında giderek artan bir görünürlüğe şahit olunmaktadır.
Özellikle 2010’lu yıllarda Türkiye’de başlıca da gençler
arasında deizmin artmakta olduğu yolunda yaygın bir popüler inanç, gündemi
zaman zaman meşgul eder hale gelmiştir. Ancak buradaki önemli bir sorun bu
yaygın kabulün fiili gerçekliğinin araştırma konusu edilmesindeki eksiklik ve
yetersizliklerdir.
Bu proje söz konusu eksiklik tespitinin sonucunda deizm
konusunda ileride yapılması ümit edilen araştırmalarda başvurulacak bir ölçek
geliştirme girişimi olarak ortaya çıkmış bulunmaktadır. Ölçek, Türkiye’de
üniversite gençliği temelinde bir etkinlik araştırması çabaları sonucunda
ortaya çıkmıştır. Ankara Üniversitesi bünyesindeki tüm fakültelerden ölçek
geliştirmeye uygun sayıda öğrencilerden toplanan veriler üniversite gençliği üzerindeki
deizm etkinliğini ortaya koyacak şekilde sayısal betimlemelere tabi
tutulmuştur.
Proje kapsamında deizm dört ayrı başlık altında
işlemselleştirilmiştir: Dini kurumlara güvensizlik, Tanrının
müdahalesizliği, dini ritüel ve tabulara
bağlılık, akıl-vahiy çelişkisinde gösterilen tutumlar. Araştırma deizm
etkinliği ile sınırlı olduğu için ateist cevaplayıcılar kapsam dışı
bırakılmışlardır. Araştırma gelişigüzel örneklemeye dayandırıldığı için bir
genelleme iddiası taşımamaktadır. Bununla birlikte yukarıda belirtilen
kategoriler ve bunların altında yer alan kodlar üzerinden deizmin Türkiye
koşullarında daha somut ve araştırılabilir hale getirildiği bir ölçeğin ortaya
çıkmış olduğu varsayılmaktadır. Daha da geliştirilip yaygınlaştırıldığı
takdirde ölçeğin Türkiye’de genel sosyoloji ve din sosyolojisi araştırmalarında
önemli yararlar sağlayacağı ümit edilmektedir.