Üniversite Gençliğinde Deizm Etkinliği Araştırması (Ankara Üniversitesi Örneği)


Toker İ.(Yürütücü), Cizreli B., Çevik M. L.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2020 - 2021

  • Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
  • Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
  • Başlama Tarihi: Temmuz 2020
  • Bitiş Tarihi: Temmuz 2021

Proje Özeti

Türkiye’de toplumsal değişmelerde din sürekli olarak gündemde olmuştur. Bu durum Osmanlı Devleti döneminde de Cumhuriyet’in kuruluşu ve onu takip eden on yıllarda da hep böyle seyretmiştir. Nitekim günümüzde hızlanan değişim ve dönüşümlerde de din ile ilgili boyutun ön planda olduğu gözlemlenmektedir.

Yirmibirinci yüzyıl Türkiyesi, anlaşıldığı kadarıyla derin bir ekonomik, siyasal ve kültürel dönüşüm geçirmektedir. Bu değişimde dikkat çeken hususlardan biri sekülerleşme sürecinin beklenmeyen bir sonucu olarak yaşanan dinselleşmeyi takip eden dini kültürel istikrarsızlıktır. Bunun bir uzantısı olarak ülkede popüler ve gündelik yaşam düzeylerinde din ile ilgili tepkisellik ve kuşkululuk tavırlarında giderek artan bir görünürlüğe şahit olunmaktadır.

Özellikle 2010’lu yıllarda Türkiye’de başlıca da gençler arasında deizmin artmakta olduğu yolunda yaygın bir popüler inanç, gündemi zaman zaman meşgul eder hale gelmiştir. Ancak buradaki önemli bir sorun bu yaygın kabulün fiili gerçekliğinin araştırma konusu edilmesindeki eksiklik ve yetersizliklerdir.

Bu proje söz konusu eksiklik tespitinin sonucunda deizm konusunda ileride yapılması ümit edilen araştırmalarda başvurulacak bir ölçek geliştirme girişimi olarak ortaya çıkmış bulunmaktadır. Ölçek, Türkiye’de üniversite gençliği temelinde bir etkinlik araştırması çabaları sonucunda ortaya çıkmıştır. Ankara Üniversitesi bünyesindeki tüm fakültelerden ölçek geliştirmeye uygun sayıda öğrencilerden toplanan veriler üniversite gençliği üzerindeki deizm etkinliğini ortaya koyacak şekilde sayısal betimlemelere tabi tutulmuştur.

Proje kapsamında deizm dört ayrı başlık altında işlemselleştirilmiştir: Dini kurumlara güvensizlik, Tanrının müdahalesizliği,  dini ritüel ve tabulara bağlılık, akıl-vahiy çelişkisinde gösterilen tutumlar. Araştırma deizm etkinliği ile sınırlı olduğu için ateist cevaplayıcılar kapsam dışı bırakılmışlardır. Araştırma gelişigüzel örneklemeye dayandırıldığı için bir genelleme iddiası taşımamaktadır. Bununla birlikte yukarıda belirtilen kategoriler ve bunların altında yer alan kodlar üzerinden deizmin Türkiye koşullarında daha somut ve araştırılabilir hale getirildiği bir ölçeğin ortaya çıkmış olduğu varsayılmaktadır. Daha da geliştirilip yaygınlaştırıldığı takdirde ölçeğin Türkiye’de genel sosyoloji ve din sosyolojisi araştırmalarında önemli yararlar sağlayacağı ümit edilmektedir.