Josef van Ess’in İslam Düşüncesinin Teşekkül Sürecine İlişkin Düşünceleri ve Eleştirisi

TÜBİTAK Projesi, 2219 - Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı, 2021 - 2022

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: 2219 - Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı
Başlama Tarihi: Eylül 2021
Bitiş Tarihi: Temmuz 2022

Proje Özeti

Özet

İslam dini hakkında araştırmalar yapan batıdaki ideolojik bilimsel disiplini ifade eden oryantalizmin kökleri eskilere dayansa da oryantalist faaliyetlerin, 18-19. Yüzyıllarda zirveye ulaştığı ve günümüze kadar gelinen süreçte de artarak devam ettiği gözlemlenmektedir. Bu araştırmada, Alman oryantalizm geleneğinin yaşayan en önemli temsilcilerinden biri olan ve oryantalist faaliyetlerde son 50-60 yıla damgasını vuran en önemli İslam kelamı araştırmacısı kabul edilen Josef van Ess’in İslam kelamının ve İslam düşüncesinin teşekkül sürecine ilişkin düşünceleri tespit edilmeye çalışılacak ve söz konusu düşüncelerin eleştirisi yapılacaktır. Araştırma önerimiz ekinde de sunulan eserleri incelendiğinde görülecektir ki Josef van Ess, Hz. Peygamber’in vefatı sonrası İslam’ın ilk yıllarına dair çok sayıda eser ortaya koymuştur. Araştırmamızda Josef van Ess’in tercih edilmesi, van Ess’in son dönemin en önemli oryantalisti olduğunun dünya genelinde kabul edilmesinden kaynaklanmaktadır. Buna rağmen henüz Türkiye’de müstakil araştırmalara konu edilmemiş olması ise Türkiye’de İlahiyat araştırmaları alanında bir eksiklik olarak görülmektedir. Şu ana kadar Josef van Ess ve ortaya koyduğu eserler hakkında Türkiye’de müstakil çalışmaların yapılmamış olması, İslam kelamı araştırmacıları arasında çok az sayıda Almanca dil yeterliliğine sahip araştırmacının bulunmasından kaynaklanmaktadır. Bu araştırma önerimiz ile bu boşluğun ortadan kaldırılması hedeflenmektedir.

Josef van Ess’in İslam düşüncesinin teşekkül sürecine ilişkin düşüncelerini tespit etmek ve görüşlerinin eleştirisini yapmak amacıyla, Almanca olarak yayınlanmış olan eserleri taranacak, konu ile ilgili veriler tasnif edilecek, temel görüşler ortaya konacak, sonrasında ise tahlil, değerlendirme ve eleştiriye tabi tutulacaktır. Ayrıca Josef van Ess’in halen Tübingen şehrinde yaşadığı da dikkate alınarak kendisi ile görüşmeler yapılacak, bununla birlikte van Ess’in öğrencileri ve görev yaptığı Tübingen Üniversitesi doğu araştırmaları enstitüsü yetkilileri ile de mülakatlar gerçekleştirilecektir.

Araştırma konumuz, akademik kariyer açısından doçentlik çalışmamızın temelini teşkil etmektedir. Josef van Ess’in İslam düşüncesinin teşekkül sürecine dair görüşleri, eleştirel bir bakış açısı ile doçentlik çalışma kitabı olarak yayınlanacaktır. Ayrıca oryantalizm konusunda gerçekleştirilecek olan çalıştay, konferans ve sempozyumlarda van Ess’in İslam kelamına dair yaptığı çalışmalar tarafımızca tanıtılacak ve bilimsel makalelere konu olacaktır. Bununla birlikte araştırma konumuz, merkezi Almanya’nın Köln şehrinde bulunan DİTİB Akademisinde, Üniversite öğrencilerine yönelik seminer konusu yapılacaktır.

Araştırmamız, Almanya’da kurulduğu 1477 yılından bu güne oryantalist faaliyetlerin merkezi kabul edilen Tübingen Üniversitesi bünyesinde yürütülecektir. 18. Yüzyıldan günümüze en önemli oryantalistlerin Tübingen Üniversitesi bünyesinde çalıştıkları dikkate alındığında, üniversitenin önemi bir kere daha ortaya çıkmaktadır. Josef van Ess hakkında yapacağımız araştırmada, aynı üniversitede öğretim üyesi olarak görev yapan ve şahsıma misafir araştırmacı olarak davet mektubu gönderen Prof. Dr. Erdal Toprakyaran’ın büyük oranda destek ve katkısı olacaktır. Çünkü Prof. Dr. Toprakyaran, son yıllarda Almanya’da İslam kelamı, tarihi ve düşüncesine yönelik yaptığı çalışmalarla, yayın ve etkinlikleri ile adından sıklıkla söz ettirmekte, aynı zamanda da İslam İlahiyat Merkezi’nin direktörlüğünü yürütmektedir.